Tư duy quản trị địa phương trong văn kiện Đại hội XIV và sự vận dụng vào giảng dạy lý luận chính trị trong giai đoạn hiện nay

Việc cập nhật, đưa nội dung, tinh thần Văn kiện Đại hội XIV càng được khẳng định mạnh mẽ khi hệ thống chính trị tại địa phương đang chuyển đổi quyết liệt sang vận hành mô hình chính quyền địa phương gắn với việc sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính và tinh giản các tầng nấc trung gian. Quá trình này không chỉ yêu cầu sự thay đổi về cấu trúc mà còn đặt ra đòi hỏi cao hơn về trách nhiệm giải trình và năng lực thích ứng với tư duy quản trị số của đội ngũ cán bộ, công chức cấp cơ sở. Trong bối cảnh đó, nếu công tác đào tạo, bồi dưỡng tại các trường chính trị tỉnh không kịp thời trang bị hệ thống nguyên tắc quản trị mới và kỹ năng thực thi công vụ hiện đại, sẽ dễ dẫn đến sự lúng túng trong điều hành, thực thi gây cản trở cho đà phát triển chung. Do đó, đối với các trường chính trị tỉnh, thành phố, việc nghiên cứu đưa những nội dung thực tiễn này vào giảng dạy không chỉ là giải pháp cấp bách để trang bị kiến thức lý luận cho học viên mà còn là lộ trình tất yếu để hiện thực hóa các tiêu chí nhằm đáp ứng yêu cầu của Trường chính trị chuẩn mức 2. Nhiệm vụ này bảo đảm cho chất lượng bài giảng và hàm lượng khoa học luôn song hành với tinh thần đổi mới, khẳng định vai trò hạt nhân của Nhà trường trong việc chuẩn bị nguồn lực con người đủ tầm vóc, góp phần vào sự thành công của công cuộc đổi mới tổ chức bộ máy và quản trị quốc gia trong tình hình mới.
1. Những điểm mới về tư duy quản trị địa phương
Điểm nhấn mang tính đột phá trong Văn kiện Đại hội XIV chính là sự thay đổi căn bản về tư duy quản trị, chuyển từ phương thức quản lý hành chính truyền thống sang tư duy “Quản trị và kiến tạo phát triển”. Đây không chỉ là sự thay đổi về thuật ngữ mà là một định hướng chiến lược nhằm xây dựng một hệ thống quản trị địa phương hiện đại, năng động. Đảng ta xác định việc hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng không chỉ dừng lại ở các công trình vật chất mà phải chú trọng đến “hạ tầng công nghệ phục vụ cho quá trình quản lý, quản trị và kiến tạo phát triển”. Điều này cho thấy quản trị địa phương trong kỷ nguyên mới phải dựa trên nền tảng số hóa, nơi dữ liệu và công nghệ trở thành công cụ đắc lực để chính quyền tương tác, phục vụ người dân và doanh nghiệp một cách chủ động, thay vì chỉ thực hiện các chức năng kiểm soát thuần túy.
Song hành với đổi mới tư duy là quyết tâm thực hiện một cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy. Văn kiện Đại hội XIV khẳng định tinh thần “thực hiện tổ chức bộ máy theo mô hình mới” gắn liền với việc rà soát, sắp xếp các đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã một cách khoa học. Mục tiêu cốt lõi của quá trình này là xây dựng hệ thống chính trị địa phương theo hướng “Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả”. Tư duy mới này đòi hỏi phải xóa bỏ triệt để tình trạng chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ, đồng thời “vận hành tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo mô hình mới thông suốt, đồng bộ” để tạo ra động lực phát triển mạnh mẽ từ cấp cơ sở. Đây chính là lời giải cho bài toán nâng cao năng lực thực thi và giảm bớt gánh nặng chi phí vận hành bộ máy vốn đang tồn tại nhiều bất cập.
Đặc biệt, tư duy quản trị địa phương tại Đại hội XIV còn ghi dấu ấn bởi quan điểm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền một cách triệt để và thực chất. Qua tổng kết thực tiễn, Đảng thẳng thắn chỉ rõ “phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương và giữa các cấp chính quyền địa phương vẫn còn chưa khoa học, hiệu quả, còn tình trạng tập trung nhiều ở Trung ương”. Để khắc phục hạn chế này, Văn kiện Đại hội XIV định hướng “tiếp tục hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, phân cấp, phân quyền của từng cơ quan, tổ chức, địa phương” theo nguyên tắc việc gì địa phương làm tốt hơn thì giao cho địa phương thực hiện. Việc trao quyền tự chủ lớn hơn gắn liền với yêu cầu “xác định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, mối quan hệ công tác, trách nhiệm của tập thể, cá nhân và người đứng đầu”, nhằm đảm bảo quyền lực được kiểm soát chặt chẽ nhưng vẫn tạo không gian sáng tạo, tự chịu trách nhiệm cho chính quyền địa phương. Chính sự minh bạch và phân định rõ ranh giới trách nhiệm này sẽ tạo ra một môi trường quản trị địa phương năng động, giúp các tỉnh, thành phố chủ động nắm bắt cơ hội để vươn mình mạnh mẽ trong giai đoạn phát triển mới.
2. Định hướng cập nhật, vận dụng
Việc đưa các quan điểm mới về quản trị địa phương vào giảng dạy không chỉ là yêu cầu về mặt cập nhật kiến thức mà còn là đòi hỏi tự thân của quá trình đổi mới giáo dục lý luận chính trị tại các trường chính trị tỉnh, thành phố hiện nay. Đối với chương trình Trung cấp lý luận chính trị, tinh thần của Đại hội XIV cần được lồng ghép sâu sắc vào tất cả các phần học, đặc biệt là các phần học trọng tâm như Xây dựng Đảng, Nhà nước và Pháp luật, cùng phần Quản lý hành chính nhà nước ở địa phương. Việc vận dụng này giúp học viên nhận diện rõ mô hình tổ chức bộ máy mới, từ đó thấu hiểu sâu sắc mối quan hệ giữa “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ” trong điều kiện thực thi quản trị số và kiến tạo phát triển. Những nội dung về sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy hay đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng từ văn kiện Đại Hội XIV sẽ là nguồn tư liệu quý báu để minh họa cho các nguyên lý lý luận, giúp bài giảng trở nên sinh động, thực tế và giàu tính định hướng.
Đồng thời, đối với các lớp bồi dưỡng chức danh cán bộ lãnh đạo, quản lý theo vị trí việc làm, việc cập nhật các quan điểm của Đảng về quản trị địa phương mang ý nghĩa quyết định đến năng lực điều hành, tổ chức thực hiện nhiệm vụ trên thực tế của học viên. Trọng tâm của công tác bồi dưỡng là cụ thể hóa các quy định mới về việc “xác định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, mối quan hệ công tác, trách nhiệm của tập thể, cá nhân và người đứng đầu”. Trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, việc giảng dạy cần làm rõ cơ chế “kiểm soát quyền lực đến từng cá nhân” để học viên ý thức được rằng quyền hạn luôn song hành với trách nhiệm giải trình. Điều này giúp hình thành tư duy thượng tôn pháp luật, đạo đức công vụ chuẩn mực, đáp ứng yêu cầu của một bộ máy chính quyền tinh gọn nhưng hiệu năng và minh bạch. Mục tiêu cao nhất của việc cập nhật, vận dụng văn kiện Đại hội XIV vào giảng dạy là chuyển hóa từ “nhận thức lý luận” sang “năng lực thực tiễn” không chỉ dừng lại ở việc giúp học viên nắm vững lý thuyết suông mà phải trang bị cho họ kỹ năng xử lý các tình huống quản trị phức tạp, từ việc quản lý phát triển xã hội đến việc “nắm chắc tình hình nhân dân, chủ động phòng ngừa, kịp thời phát hiện, xử lý dứt điểm những điểm nóng, vụ việc phức tạp” tại địa phương. Bằng cách lấy các nhận định và định hướng từ Văn kiện Đại hội XIV làm “kim chỉ nam”, quá trình giảng dạy sẽ giúp học viên rèn luyện bản lĩnh chính trị và kỹ năng quản trị thực tế, từ đó có thể tự tin giải quyết các vấn đề phát sinh từ cơ sở một cách khoa học, nhân văn và đúng pháp luật, góp phần xây dựng niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và chính quyền địa phương.
3. Một số giải pháp vận dụng cụ thể
Thứ nhất, cập nhật toàn diện nội dung giáo án và bài giảng theo tinh thần mới của văn kiện. Giảng viên cần chủ động đưa các thuật ngữ mang tính thời đại và định hướng chiến lược như “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, “Quản trị kiến tạo” vào vị trí trung tâm của các bài giảng lý luận chính trị. Việc vận dụng này không dừng lại ở mức độ giới thiệu khái niệm mà phải đi sâu phân tích bản chất của tư duy quản trị hiện đại. Đặc biệt, cần trích dẫn trực tiếp các số liệu và nhận định khách quan từ Văn kiện Đại hội XIV về những nút thắt trong cơ chế vận hành, nhất là những hạn chế trong phân cấp, phân quyền để xây dựng thành các tình huống thảo luận sắc bén, giúp học viên nhận diện rõ thực trạng và nhu cầu cấp thiết của việc đổi mới quản trị tại địa phương.
Thứ hai, đổi mới phương pháp giảng dạy gắn liền với thực tiễn biến động của địa phương. Nhà trường cần đẩy mạnh việc sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, trọng tâm là phương pháp thảo luận nhóm về các mô hình thực tế như sáp nhập đơn vị hành chính hoặc tinh gọn bộ máy tại chính địa phương nơi học viên đang công tác, dựa trên các hướng dẫn nghiệp vụ và tổng kết tại Văn kiện Đại hội XIV. Bên cạnh đó, nội dung về đạo đức công vụ cần được cụ thể hóa thông qua việc tuyên truyền các tấm gương điển hình tiên tiến về đạo đức công vụ và trách nhiệm nêu gương của cán bộ lãnh đạo địa phương. Cách tiếp cận này giúp lý luận trở nên gần gũi, dễ hiểu và có sức lan tỏa mạnh mẽ đến tư tưởng, hành động của học viên.
Thứ ba, tập trung nâng cao năng lực và tư duy hệ thống cho đội ngũ giảng viên. Giảng viên phải là những người tiên phong, đi đầu trong việc nghiên cứu sâu sắc Văn kiện Đại hội XIV. Yêu cầu đặt ra là giảng viên không được dừng lại ở việc cung cấp lý luận, giảng dạy hời hợt theo lối “tầm chương trích cú” mà phải có cái nhìn hệ thống, xuyên suốt các mạch nội dung. Chỉ khi giảng viên làm chủ được dòng chảy lý luận và nắm chắc các quan điểm chính sách mới về quản trị, họ mới có thể dẫn dắt học viên giải quyết thỏa đáng những vấn đề thực tiễn phức tạp đang đặt ra tại cơ sở.
Thứ tư, tăng cường gắn kết giữa giảng dạy lý luận và hoạt động tổng kết thực tiễn địa phương. Nâng cao vai trò định hướng trong việc tổ chức các chương trình nghiên cứu thực tế cho học viên. Tập trung đưa học viên tiếp cận trực tiếp các các địa phương có mô hình tiêu biểu về cải cách hành chính, quản trị số và chính quyền điện tử tại tỉnh Thái Nguyên. Đây là giải pháp then chốt để gắn kết chặt chẽ lý luận với thực tiễn, giúp học viên không chỉ “nghe” về chủ trương của Đại hội XIV mà còn được “thấy” và “chạm” vào kết quả vận hành thực tế, từ đó nâng cao kỹ năng thực thi công vụ.
Có thể khẳng định, việc nghiên cứu và vận dụng tinh thần quản trị địa phương theo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng vào chương trình giảng dạy lý luận chính trị không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn đơn thuần, mà còn là một yêu cầu khách quan, tất yếu trong tiến trình đổi mới đào tạo và bồi dưỡng cán bộ hiện nay. Trước những biến đổi mạnh mẽ của thực tiễn về tổ chức bộ máy và cơ chế phân cấp, phân quyền, việc cập nhật kịp thời những tư duy đột phá về quản trị kiến tạo và tinh gọn hệ thống chính là chìa khóa để giữ cho lý luận luôn đồng hành cùng thực tiễn, đảm bảo tính định hướng và sức chiến đấu của công tác tư tưởng tại các trường chính trị tỉnh, thành phố. Sự chủ động của các trường chính trị trong việc truyền tải tinh thần quản trị địa phương của Đại hội XIV sẽ góp phần quan trọng vào việc khơi dậy khát vọng phát triển, hiện thực hóa mục tiêu phát triển của đưa đất nước. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về lý luận và thực tiễn, Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên nói riêng và hệ thống các trường chính trị cả nước nói chung sẽ tiếp tục khẳng định vị thế là địa chỉ đỏ trong đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng nước Việt Nam hoà bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh và phồn vinh.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (nguồn: https://baochinhphu.vn/van-kien-dai-hoi-dai-bieu-toan-quoc-lan-thu-xiv-cua-dang-102260206213400242.htm)
2. https://vov.vn/chinh-tri/tu-duy-va-tam-nhin-trong-xay-dung-van-kien-dai-hoi-xiv-cua-dang-post1262247.vov
3.https://quocphongthudo.vn/chong-dien-bien-hoa-binh/lam-that-bai-am-muu-dien-bien-hoa-binh/bai-3-van-kien-la-cong-cu-lanh-dao-va-quan-tri-hien-dai-huong-dan-hanh-dong.html
4.https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/mot-so-van-de-moi-quan-trong-trong-du-thao-cac-van-kien-trinh-dai-hoi-xiv-cua-dang-119251022061858291.htm

Hồ Sĩ Bách
Khoa Nhà nước và pháp luật