Phát huy vai trò của chính quyền cơ sở tỉnh Thái Nguyên trong phát triển kinh tế xanh

Quá trình này không đơn thuần dừng lại ở việc thay đổi các phương thức sản xuất hay tiêu dùng, mà còn gắn liền với chiến lược cải cách thể chế và tái cấu trúc bộ máy hành chính nhà nước. Trước bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hoạt động của chính quyền cơ sở buộc phải có sự thay đổi để thích ứng, không chỉ là nơi trực tiếp đưa các chủ trương, chính sách chạm đến đời sống thực tế của người dân và cộng đồng doanh nghiệp mà còn phải phát huy vai trò quản trị địa phương, kiến tạo môi trường thuận lợi, năng động, chủ động trong hoạch định, triển khai cơ chế, chính sách; tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên các lĩnh vực đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Trong đó, mục tiêu phát triển kinh tế xanh có thành công hay không phụ thuộc rất lớn vào năng lực tổ chức thực hiện của chính quyền cơ sở.
Là một trong những trung tâm công nghiệp trọng điểm của vùng trung du miền núi phía Bắc và vùng Thủ đô Hà Nội, trong hơn một thập kỷ qua, tỉnh Thái Nguyên đã có những bước bứt phá mạnh mẽ để trở thành trung tâm sản xuất công nghiệp lớn, đặc biệt nổi bật trong lĩnh vực điện tử với sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia. Sau khi mở rộng không gian phát triển, hiện nay, toàn tỉnh có 92 xã/phường, tổng diện tích hơn 8.370km2, địa hình trải dài, tiếp giáp nhiều tỉnh. Để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, tỉnh đã tiến hành điều chỉnh Quy hoạch thời kỳ 2021-2030 tầm nhìn đến năm 2050, xác định rõ ba vùng phát triển: vùng phía Bắc ưu tiên sinh thái, bảo tồn; vùng trung tâm phát triển nông nghiệp công nghệ cao và đô thị vệ tinh; vùng phía Nam là động lực công nghiệp - dịch vụ. Việc điều chỉnh quy hoạch, phân vùng kinh tế dựa trên cơ sở xác định thế mạnh, tiềm năng của từng vùng nhằm khai thác một cách tốt nhất lợi thế phục vụ hiệu quả yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong những năm tới đây.
Với tinh thần tiếp tục đổi mới, đột phá, quyết liệt chỉ đạo, điều hành trên các lĩnh vực của cấp ủy, chính quyền địa phương, sự nỗ lực vượt qua khó khăn, đồng hành của công đồng doanh nghiệp nên tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh trong quý I/2026 đã đạt được kết quả tích cực, GRDP đạt mức cao, nhiều ngành phục hồi tốt, tạo nền tảng thuận lợi cho chuyển đổi xanh. Bám sát tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII, XIV của Đảng, các nghị quyết Trung ương về đổi mới mô hình tăng trưởng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, tại Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định “Xanh hóa toàn diện nền kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng, phát triển công nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp xanh, tiêu dùng bền vững và bảo vệ môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và phát thải thấp”. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Kế hoạch số 43-KH/TU ngày 19/1/2026 và Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành Kế hoạch số 84/KH-UBND ngày 09/3/2026 nhằm cụ thể hóa việc triển khai Đề án phát triển công nghiệp tỉnh theo hướng xanh, hiện đại giai đoạn 2026-2030. Trên nền tảng đó, tỉnh đặt mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, kinh tế số, giáo dục - đào tạo, dịch vụ logistics và du lịch sinh thái của vùng; nông nghiệp chuyển mạnh sang hướng hữu cơ, ứng dụng khoa học - công nghệ và xây dựng chuỗi giá trị bền vững, đồng thời củng cố thương hiệu chè Thái Nguyên với chất lượng cao và truy xuất nguồn gốc minh bạch. Du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn bảo tồn văn hóa dân tộc cũng được chú trọng, khai thác giá trị di tích ATK Định Hóa, ATK Chợ Đồn, làng nghề truyền thống, bản làng dân tộc Tày, Nùng, Dao, Mông... vừa tạo sinh kế vừa giữ gìn hồn văn hóa. Để hiện thực hóa tầm nhìn này cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành và địa phương, trong đó đặc biệt nhấn mạnh tới vài trò của chính quyền cấp chính quyền cơ sở
Chính quyền cấp cơ sở trên địa bàn tỉnh hiện có nhiều thuận lợi từ chủ trương chuyển đổi xanh của Trung ương và của tỉnh, sự phát triển của công nghệ số, xu hướng tiêu dùng xanh và khả năng huy động nguồn lực xã hội. Tuy nhiên, cấp cơ sở vẫn đối mặt với không ít thách thức như tư duy tăng trưởng theo chiều rộng, chú trọng thu hút đầu tư hơn yêu cầu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững; sức ép về tăng trưởng kinh tế, việc làm, thu ngân sách; nguồn lực tài chính hạn chế, khả năng xã hội hóa còn yếu; đội ngũ cán bộ, công chức còn thiếu kiến thức chuyên môn và kỹ năng quản lý trong các lĩnh vực mới như kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi năng lượng, thị trường carbon.
Để giải quyết các thách thức đang đặt ra cho chính quyền cấp cơ sở trong thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế xanh, cần triển khai đồng bộ một số giải pháp trọng tâm sau:
Thứ nhất, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cấp ủy, chính quyền và người dân về phát triển kinh tế xanh, từ đó tạo sự thống nhất trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện ở cơ sở. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng rõ ràng, ổn định, dễ thực thi, tạo điều kiện để cấp cơ sở chủ động cụ thể hóa các mục tiêu xanh phù hợp với đặc điểm từng địa bàn. Trên cơ sở quy hoạch, kế hoạch chung của tỉnh, chính quyền cơ sở cần xây dựng chương trình hành động gắn với bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên và thích ứng với biến đổi khí hậu; đồng thời tham mưu ban hành chính sách khuyến khích đầu tư xanh, hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã tiếp cận đất đai, vốn tín dụng ưu đãi và chuyển giao công nghệ phù hợp.
Phát triển kinh tế xanh ở cơ sở cần gắn với chuyển đổi mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng tuần hoàn, ít phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu. Thực tế tại một số địa phương trong tỉnh đã hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp sạch, hữu cơ theo chuỗi giá trị như vùng chè Tân Cương, Đại Từ; vùng cây ăn quả Phú Lương; vùng chăn nuôi Phú Bình. Trong quá trình này, chính quyền cơ sở cần phát huy vai trò kết nối hợp tác xã, hộ sản xuất với doanh nghiệp và nhà phân phối; hỗ trợ đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, ứng dụng công nghệ vào sản xuất và phát triển sản phẩm OCOP theo hướng xanh.
Thứ hai, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức cấp cơ sở. Để vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xanh, đội ngũ cán bộ cấp cơ sở cần chuyển từ tư duy hành chính đơn thuần sang tư duy quản trị phát triển. Vì vậy, cần đổi mới nội dung, chương trình đào tạo theo hướng thiết thực, tập trung vào các lĩnh vực như kinh tế tuần hoàn, công nghệ môi trường, chuyển đổi số và kỹ năng quản lý dự án xanh. Đồng thời, có cơ chế khuyến khích, thu hút nhân lực chất lượng cao về công tác tại cơ sở.
Thứ ba, đa dạng hóa nguồn lực tài chính và đẩy mạnh hợp tác công - tư. Chính quyền địa phương cần coi khu vực tư nhân là đối tác quan trọng trong quá trình chuyển đổi xanh; sử dụng hiệu quả nguồn vốn ngân sách nhà nước để dẫn dắt, hỗ trợ và chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư. Bên cạnh đó, cần tăng cường hợp tác quốc tế nhằm tranh thủ nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý, hỗ trợ người dân và hợp tác xã tiếp cận các mô hình kinh tế tuần hoàn, nâng cao giá trị nông sản và giảm ô nhiễm môi trường nông thôn.
Thứ tư, cần đặt người dân và doanh nghiệp ở vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi xanh. Mọi chính sách chỉ có thể thành công bền vững khi người dân thấy rõ lợi ích thiết thực và chủ động tham gia. Vì vậy, chính quyền cơ sở cần thường xuyên đồng hành cùng Nhân dân, nhân rộng các mô hình hiệu quả, biểu dương điển hình tiên tiến và phát động phong trào thi đua sản xuất xanh, tiêu dùng sạch từ thôn, xóm, tổ dân phố.
Thái Nguyên đang đứng trước cơ hội lớn để khẳng định vai trò trung tâm phát triển kinh tế của vùng trung du và miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, để tăng trưởng kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường, đảm bảo an sinh xã hội và phát triển hài hoà giữa các vùng miền, tỉnh cần chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng bền vững, trong đó xác định phát triển kinh tế xanh là một hành trình dài. Để hiện thực hoá được các mục tiêu đã đề ra cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa tư duy chiến lược, mô hình quản trị tinh gọn của chính quyền hai cấp và sự chủ động hành động từ thực tiễn của các địa phương sẽ đưa Thái Nguyên đến một nền kinh tế xanh, hiện đại và bền vững trong tương lai./.