Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong tác phẩm “Đời sống mới” vào phong trào xây dựng gia đình văn hóa tại tỉnh Thái Nguyên hiện nay

Những năm gần đây, phong trào xây dựng gia đình văn hóa tại Thái Nguyên đạt nhiều kết quả tích cực. Nhận thức của người dân về vai trò của gia đình trong giáo dục đạo đức, lối sống và xây dựng cộng đồng ngày càng được nâng cao. Tỷ lệ hộ gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hóa luôn ở mức cao, năm 2025 toàn tỉnh có 402.428/419.221 hộ gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hoá (chiếm 96%, vượt 6% so với chỉ tiêu kế hoạch năm 2025); nhiều gia đình trở thành điển hình trong phát triển kinh tế, nuôi dạy con ngoan, học giỏi, chăm sóc người cao tuổi và tham gia tích cực các hoạt động xã hội; 3.063/3.145 xóm, thôn, tổ dân phố đạt danh hiệu Thôn, tổ dân phố văn hoá (chiếm 97,39 % vượt 7,39% so với chỉ tiêu kế hoạch năm 2025)[1]. Phong trào góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, xây dựng môi trường sống lành mạnh và giữ gìn an ninh trật tự ở cơ sở; 92/92 xã, phường xây dựng các hương ước, quy ước cộng đồng theo quy định; 3.145/3.145 thôn, xóm, tổ dân phố có hương ước, quy ước được cấp có thẩm quyền quyết định công nhận và thực hiện tương đối hiệu quả, góp phần hình thành nếp sống văn minh.[2]
Tuy nhiên, phong trào vẫn còn một số hạn chế. Việc bình xét danh hiệu gia đình văn hóa ở một số nơi còn mang tính hình thức; một bộ phận người dân chưa thực sự coi đây là động lực để hoàn thiện các chuẩn mực đạo đức và văn hóa. Bên cạnh đó, tác động của kinh tế thị trường, đô thị hóa và công nghệ số đang đặt ra nhiều thách thức mới như lối sống thực dụng, sự suy giảm vai trò giáo dục của gia đình, mâu thuẫn thế hệ, bạo lực gia đình và ứng xử thiếu văn hóa trên không gian mạng. Các tiêu chí đánh giá gia đình văn hóa cũng chưa phản ánh đầy đủ những yêu cầu mới của xã hội số. Để nâng cao chất lượng và tính bền vững của phong trào xây dựng gia đình văn hóa, cần tiếp tục vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong tác phẩm Đời sống mới trên một số phương diện cơ bản sau:
Thứ nhất, xây dựng gia đình hòa thuận, bình đẳng, tiến bộ.
Hồ Chí Minh cho rằng hạnh phúc gia đình được xây dựng trên nền tảng yêu thương, tôn trọng và trách nhiệm giữa các thành viên. Vợ chồng phải bình đẳng, cùng chia sẻ trách nhiệm; con cháu hiếu kính với ông bà, cha mẹ; người lớn nêu gương cho thế hệ trẻ. Vận dụng quan điểm đó, Thái Nguyên cần tiếp tục đẩy mạnh giáo dục đạo đức gia đình, tuyên truyền pháp luật về hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới và phòng, chống bạo lực gia đình. Đồng thời, cần phát huy vai trò nêu gương của ông bà, cha mẹ trong giáo dục con cháu; xây dựng môi trường gia đình lành mạnh, gắn bó và nhân văn. Trong điều kiện chuyển đổi số, việc xây dựng gia đình hòa thuận cần gắn với việc thu hẹp khoảng cách giữa các thế hệ, tăng cường đối thoại và chia sẻ trong gia đình. Các bậc phụ huynh cần quan tâm giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng sử dụng internet an toàn cho con em; giúp thanh thiếu niên nâng cao khả năng nhận diện thông tin xấu độc và ứng xử văn minh trên môi trường mạng.
Thứ hai, thực hành cần, kiệm, xây dựng lối sống văn minh, chống lãng phí.
Trong Đời sống mới, Hồ Chí Minh đặc biệt đề cao tinh thần cần cù, tiết kiệm và chống lãng phí. Theo Người, tiết kiệm là sử dụng hợp lý thời gian, sức lao động và các nguồn lực nhằm tạo ra nhiều giá trị cho xã hội. Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực đối với việc xây dựng gia đình văn hóa hiện nay. Các gia đình cần xây dựng nếp sống tiêu dùng hợp lý, tránh phô trương, hình thức trong việc cưới, việc tang, lễ hội và các sự kiện gia đình. Việc tổ chức các hoạt động theo hướng văn minh, tiết kiệm không chỉ giảm gánh nặng kinh tế mà còn góp phần hình thành chuẩn mực văn hóa tiến bộ trong cộng đồng. Cùng với đó, cần gắn xây dựng gia đình văn hóa với bảo vệ môi trường, sử dụng tiết kiệm điện, nước và tài nguyên thiên nhiên; nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, giữ gìn trật tự công cộng và cảnh quan môi trường. Khi mỗi gia đình trở thành một chủ thể tích cực trong xây dựng nếp sống văn minh thì chất lượng đời sống văn hóa xã hội sẽ được nâng cao.
Thứ ba, phát huy truyền thống hiếu học, xây dựng gia đình học tập trong thời đại số.
Hồ Chí Minh luôn coi học tập là con đường quan trọng để nâng cao dân trí, phát triển đất nước và hoàn thiện nhân cách con người. Đối với Thái Nguyên, vùng đất có truyền thống hiếu học và là trung tâm giáo dục lớn của khu vực trung du miền núi phía Bắc, xây dựng gia đình văn hóa cần gắn với xây dựng gia đình học tập. Mỗi gia đình cần tạo điều kiện để các thành viên học tập thường xuyên, học tập suốt đời và nâng cao trình độ chuyên môn, nghề nghiệp. Trong bối cảnh chuyển đổi số, tinh thần hiếu học không chỉ thể hiện ở việc học tập trong nhà trường mà còn ở năng lực tiếp cận tri thức mới, kỹ năng số và khả năng thích ứng với yêu cầu của xã hội hiện đại. Các gia đình cần hướng dẫn con em sử dụng internet đúng mục đích, khai thác hiệu quả nguồn tri thức trên không gian mạng phục vụ học tập và phát triển bản thân. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của hệ thống thư viện, trung tâm học tập cộng đồng, nhà văn hóa và nhân rộng các mô hình “gia đình học tập”, “dòng họ học tập”, “cộng đồng học tập”. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy phát triển bền vững.
Thứ tư, phát huy tinh thần đoàn kết, trách nhiệm cộng đồng và vai trò của các thiết chế văn hóa.
Theo Hồ Chí Minh, đời sống mới không chỉ thể hiện trong phạm vi gia đình mà còn ở trách nhiệm đối với cộng đồng và xã hội. Mỗi cá nhân phải biết gắn lợi ích của mình với lợi ích chung, tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng và giúp đỡ những người xung quanh. Vì vậy, phong trào xây dựng gia đình văn hóa tại Thái Nguyên cần chuyển mạnh từ việc chú trọng danh hiệu sang đề cao trách nhiệm xã hội của mỗi gia đình. Các tiêu chí đánh giá cần phản ánh mức độ tham gia của gia đình vào các hoạt động cộng đồng, công tác nhân đạo, từ thiện, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh và bảo đảm an ninh trật tự ở cơ sở.
Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả hoạt động của các thiết chế văn hóa như nhà văn hóa, thư viện, câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững, tổ hòa giải cộng đồng; biến đây thành những không gian sinh hoạt văn hóa, giáo dục và gắn kết xã hội. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần phát huy vai trò của người có uy tín trong việc vận động nhân dân thực hiện nếp sống văn minh, giữ gìn bản sắc văn hóa và xây dựng gia đình hạnh phúc.
Thứ năm, đổi mới công tác bình xét và quản lý danh hiệu gia đình văn hóa theo hướng thực chất.
Hồ Chí Minh luôn phê phán bệnh thành tích và yêu cầu mọi hoạt động phải hướng tới hiệu quả thực tế. Do đó, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các tiêu chí gia đình văn hóa phù hợp với yêu cầu của thời đại mới. Bên cạnh các tiêu chí truyền thống, cần bổ sung các nội dung về văn hóa ứng xử trên không gian mạng, thực hiện chuyển đổi số, phòng chống bạo lực gia đình, bảo vệ trẻ em và tham gia các hoạt động cộng đồng. Quy trình bình xét phải bảo đảm công khai, dân chủ, minh bạch; tăng cường vai trò giám sát của nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể. Việc công nhận danh hiệu cần phản ánh đúng chất lượng thực tế, tránh chạy theo số lượng hoặc tỷ lệ. Chỉ khi danh hiệu gia đình văn hóa thực sự trở thành sự ghi nhận về giá trị đạo đức, văn hóa và trách nhiệm xã hội thì phong trào mới có sức lan tỏa và phát triển bền vững.
Tư tưởng Hồ Chí Minh trong tác phẩm Đời sống mới chứa đựng những giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với sự nghiệp xây dựng con người và xã hội Việt Nam. Những quan điểm của Người về xây dựng gia đình hòa thuận, thực hành tiết kiệm, đề cao học tập, phát huy tinh thần đoàn kết và trách nhiệm cộng đồng vẫn giữ nguyên ý nghĩa trong bối cảnh hiện nay. Đối với tỉnh Thái Nguyên, việc vận dụng sáng tạo những chỉ dẫn đó không chỉ góp phần nâng cao chất lượng phong trào xây dựng gia đình văn hóa mà còn tạo nền tảng vững chắc để xây dựng con người phát triển toàn diện, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và đáp ứng yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi số. Khi mỗi gia đình thực sự trở thành một hạt nhân văn hóa, một môi trường giáo dục đạo đức và một chủ thể tích cực của đời sống cộng đồng, phong trào xây dựng gia đình văn hóa sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững của tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn mới.

Tài liệu tham khảo:
-https://lyluanchinhtri.vn/tac-pham-doi-song-moi-nhung-chi-dan-cho-phong-trao-xay-dung-gia-dinh-van-hoa-hien-nay-11500.html
- Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.5, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, 2011, Hà Nội.

---