Hoàn thiện tổ chức bộ máy của trung tâm chính trị cấp xã tại Thái Nguyên theo quy định số 360-QĐ/TW của Ban bí thư

Trong hệ thống các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị hiện nay, trung tâm chính trị cấp xã giữ một vị trí đặc biệt quan trọng, là cầu nối trực tiếp đưa lý luận vào thực tiễn cơ sở. Thiết chế này chịu trách nhiệm trong việc bồi dưỡng nhận thức chính trị cho đảng viên mới, đoàn viên, hội viên; đồng thời chuẩn hóa, nâng cao trình độ lý luận, cập nhật kỹ năng công tác chuyên môn và năng lực thích ứng thực tiễn cho đội ngũ cán bộ, công chức xã, phường. Sự vận hành ổn định và hiệu quả của trung tâm chính trị có ý nghĩa quyết định trực tiếp đến năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng và hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị tại cơ sở.
2. Vị trí, chức năng, tổ chức bộ máy, định biên biên chế của Trung tâm chính trị cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp
Tại Khoản 1, Điều 1, Quy định số 360-QĐ/TW ngày 29/8/2025 của Ban Bí thư về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy trung tâm chính trị xã, phường, đặc khu đã định vị rõ: “Trung tâm chính trị cấp xã là đơn vị sự nghiệp trực thuộc đảng uỷ xã, đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của đảng uỷ cấp xã nơi có trụ sở trung tâm chính trị mà trực tiếp và thường xuyên là ban thường vụ đảng uỷ”. Theo đó trung tâm chính trị cấp xã không phải là một cơ quan hành chính hay một ban tham mưu, giúp việc đơn thuần, mà là một đơn vị sự nghiệp công lập mang tính đặc thù của Đảng. Thiết chế này đặt dưới cơ chế chỉ đạo trực tiếp, toàn diện từ cấp ủy địa phương, đảm bảo tính thống nhất trong việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị được giao.
Từ vị trí pháp lý nêu trên, trung tâm chính trị cấp xã được quy định cụ thể tại Khoản 2, Điều 1 của Quy định với chức năng “tổ chức bồi dưỡng về lý luận chính trị cho đảng viên, đoàn viên, hội viên; cập nhật kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ công tác cho cán bộ, công chức, viên chức các cơ quan, đơn vị, tổ chức trong hệ thống chính trị ở các xã, phường, đặc khu được phân công”. Đây chính là cơ sở khoa học để định hình toàn bộ nội dung, chương trình đào tạo và phân định rõ phạm vi trách nhiệm của trung tâm đối với việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của hệ thống chính trị cơ sở.
Về khung tổ chức bộ máy, Khoản 1, Điều 3, Quy định số 360-QĐ/TW đã thể chế hóa cơ cấu nhân sự chuẩn bao gồm: “Giám đốc, 1 phó giám đốc, giảng viên và viên chức”. Đối với các trung tâm chính trị hiện có trên 1 phó giám đốc, Ban Bí thư đưa ra điều khoản chuyển tiếp là giữ nguyên số lượng và yêu cầu thực hiện đúng quy định sau 5 năm. Để giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực chuyên trách và tăng cường tính thực tiễn trong giảng dạy lý luận, Khoản 2, Điều 3 bổ sung quy định mang tính mở: “Trung tâm chính trị cấp xã được thực hiện chế độ giảng viên kiêm nhiệm để phục vụ công tác giảng dạy”. Sự kết hợp giữa đội ngũ chuyên trách và lực lượng kiêm nhiệm tạo thành bộ khung nhân sự hoàn chỉnh cho thiết chế này.
Bên cạnh cơ cấu tổ chức, phương thức giao và quản lý định biên biên chế là điều kiện tiên quyết đảm bảo cho bộ máy hoạt động ổn định. Cơ chế phân cấp thẩm quyền được thể hiện rõ tại Khoản 1, Điều 3: “Biên chế của trung tâm chính trị cấp xã do ban thường vụ đảng uỷ cấp xã nơi có trụ sở trung tâm chính trị xem xét, quyết định trên cơ sở tổng biên chế được ban thường vụ cấp uỷ cấp tỉnh giao”. Quy định cũng đặt ra nguyên tắc cấp ủy cơ sở phải “bảo đảm đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ và cân đối giữa các cơ quan chuyên trách tham mưu, giúp việc đảng uỷ cấp xã”. Đây là nguyên tắc khoa học, tạo hành lang pháp lý để cấp ủy địa phương chủ động cân đối biên chế phù hợp với thực tiễn yêu cầu công tác.
3. Thực trạng tổ chức bộ máy của các trung tâm chính trị cấp xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên hiện nay
3.1. Từng bước hoàn thiện, kiện toàn tổ chức bộ máy và định biên biên chế
Thực tiễn tại 17 trung tâm chính trị xã, phường trên địa bàn cho thấy việc tổ chức bộ máy và định biên biên chế hiện đang được áp dụng theo các quy mô khác nhau. Về số lượng biên chế, nguồn nhân lực phân bổ tại các trung tâm hiện nay dao động từ 1 đến 4 người. Cụ thể, mô hình định biên 01 người hiện có 01 trung tâm (xã Phủ Thông); mô hình định biên 02 người đang được áp dụng tại 08 trung tâm (bao gồm phường Sông Công, Bắc Kạn và các xã: Ngân Sơn, Chợ Mới, Na Ri, Chợ Đồn, Chợ Rã, Bằng Thành); mô hình định biên 03 người được triển khai tại 07 trung tâm (gồm các phường: Phan Đình Phùng, Vạn Xuân và các xã: Phú Bình, Võ Nhai, Đồng Hỷ, Đại Phúc, Phú Lương); và mô hình định biên 04 người hiện có 01 trung tâm (xã Định Hoá).
Số liệu thống kê cho thấy vị trí Giám đốc trung tâm tại 17 đơn vị đang được vận hành theo một số mô hình: có 07 trung tâm bố trí Giám đốc chuyên trách; 04 trung tâm do Phó Bí thư thường trực Đảng ủy kiêm nhiệm; 05 trung tâm do Trưởng ban xây dựng Đảng của Đảng ủy kiêm nhiệm; và 01 trung tâm giao cho Phó Giám đốc phụ trách (xã Phú Lương). Đối với chức danh Phó Giám đốc, cơ cấu nhân sự ghi nhận có 13/17 trung tâm đã bố trí được Phó Giám đốc chuyên trách, trong khi 04/17 trung tâm còn lại bao gồm phường Vạn Xuân, các xã Đại Phúc, Định Hóa và Phủ Thông hiện chưa thiết lập chức danh chuyên trách này.
3.2. Kịp thời, khẩn trương hoàn thiện quy chế hoạt động
Trong thời gian qua, cấp ủy, chính quyền các xã, phường trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã nghiêm túc triển khai các văn bản hướng dẫn của Trung ương và cấp ủy cấp trên về công tác giáo dục lý luận chính trị. Vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy thể hiện rõ nét qua việc kịp thời phê duyệt kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng hằng năm đồng thời chuẩn hóa quy chế hoạt động cũng được triển khai đồng bộ. Đến nay, 17/17 trung tâm chính trị cấp xã đã hoàn thành công tác tham mưu cho cấp ủy ban hành quy chế phối hợp bồi dưỡng lý luận chính trị giữa cấp ủy các địa phương. Đồng thời, các đơn vị cũng đã chủ động ban hành đồng bộ hệ thống quy chế bồi dưỡng, giảng dạy, tạo cơ sở để quản lý quy trình lên lớp, hồ sơ giáo vụ, kiểm tra đánh giá chất lượng giảng dạy và học tập tại cơ sở. Sự quan tâm này đã tạo điều kiện cho bộ máy các trung tâm vận hành ổn định, thực hiện đúng tiến độ các chương trình đào tạo theo quy định tại quy định tại Quyết định số 1147-QĐ/BTGDVTW, ngày 01/12/2025 của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương về Quy chế bồi dưỡng, giảng dạy của trung tâm chính trị xã, phường, đặc khu.
3.3. Kết quả hoạt động
Nội dung, chương trình bồi dưỡng lý luận chính trị đã bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; hướng dẫn của Trung ương, của tỉnh và cấp ủy cùng cấp. Nhiều trung tâm chính trị đã có những đổi mới, sáng tạo trong quá trình triển khai thực hiện công tác bồi dưỡng mang lại hiệu quả thiết thực như: tổ chức lớp bồi dưỡng nhận thức về Đảng dành riêng cho học sinh các trường THPT trên địa bàn; tổ chức một số lớp bồi dưỡng nhận thức về Đảng, đảng viên mới vào thứ bảy, chủ nhật để tạo điều kiện cho học viên là giáo viên, học sinh, công nhân tham gia học tập. Việc thực hiện chương trình bồi dưỡng lịch sử Đảng  “Đảng ta thật là vĩ đại” theo Quyết định số 2448-QĐ/BTGTW, ngày 26/5/2023 của Ban Tuyên giáo Trung ương được các trung tâm chính trị tiếp tục triển khai thực hiện có hiệu quả.
Đội ngũ giảng viên, giảng viên kiêm nhiệm đã chủ động lồng ghép thông tin mới, thông tin thời sự trong nước, quốc tế; tình hình kinh tế - xã hội; nội dung tuyên truyền giáo dục lịch sử địa phương vào các chương trình bồi dưỡng chuyên đề vào chương trình đào tạo, bồi dưỡng. Giảng viên sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong giảng dạy, gắn lý luận với thực tiễn qua đó góp phần nâng cao nhận thức và kiến thức cho người học. Tính đến cuối tháng 3/2026, các trung tâm chính trị cấp xã trên địa bàn tỉnh đã tổ chức thành công 49 lớp học với tổng số 3.472 học viên. Kết quả này phản ánh rõ vai trò tích cực và hiệu năng vận hành của bộ máy các trung tâm trong việc thực hiện chức năng bồi dưỡng lý luận chính trị, cập nhật kiến thức cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, đoàn viên ngay từ cơ sở.
3.4. Những hạn chế, khó khăn còn tồn tại
Qua rà soát cho thấy, một số trung tâm chính trị cấp xã hiện được bố trí quy mô biên chế quá ít, điển hình là các đơn vị chỉ có từ 1 đến 2 biên chế như xã Phủ Thông, phường Sông Công. Do thiếu hụt định biên nên xảy ra tình trạng kiêm nhiệm quá nhiều công việc sự vụ như: hành chính, hậu cần như văn thư, tạp vụ. Sự thiếu đồng bộ trong việc định danh và bố trí lãnh đạo trung tâm làm giảm tính thông suốt, nhất quán trong cơ chế điều hành, gây khó khăn cho các cơ quan cấp trên khi triển khai chỉ đạo, kiểm tra chuyên môn xuống hệ thống các trung tâm.
Hệ thống mã số chức danh nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ, giảng viên công tác tại các trung tâm chính trị cấp xã hiện chưa đồng bộ. Một bộ phận cán bộ, giảng viên tại các trung tâm hiện nay vẫn đang giữ các mã ngạch công chức là chưa tương thích với các quy định hiện hành, tạo nên một khoảng trống pháp lý trong công tác quản lý viên chức sự nghiệp Đảng từ đó gây ra những khó khăn, vướng mắc mang tính hệ thống trong việc thực hiện chế độ chính sách.
4. Giải pháp hoàn thiện tổ chức bộ máy nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các trung tâm chính trị cấp xã tại Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay
Thứ nhất, chuẩn hóa, thống nhất mô hình tổ chức bộ máy, biên chế và linh hoạt áp dụng cơ chế hợp đồng phụ trợ
Tiếp tục tiến hành tổng rà soát thực trạng nhân sự tại tất cả các đơn vị trong toàn tỉnh. Trên cơ sở đó, cân đối, cơ cấu lại nguồn lực nhân sự phù hợp với quy mô nhiệm vụ. Ban hành quy định thống nhất về định biên biên chế tối thiểu cho các trung tâm chính trị cấp xã, bảo đảm tuân thủ nghiêm túc các khung tiêu tại Quy định số 360-QĐ/TW, phù hợp với quy mô và đặc điểm của từng địa phương.
Khẩn trương kiện toàn chức danh Phó Giám đốc chuyên trách tại 04 đơn vị hiện còn khuyết thiếu bảo đảm tính thống nhất trong cơ chế điều hành. Đồng thời, hướng dẫn các địa phương từng bước đồng bộ hóa mô hình bố trí chức danh Giám đốc Trung tâm chính trị cấp xã.
Nghiên cứu xem xét phê duyệt chủ trương bố trí cho mỗi trung tâm chính trị xã, phường 01 chỉ tiêu hợp đồng lao động theo quy định tại Nghị định số 111/2022/NĐ-CP của Chính phủ. Nguồn kinh phí chi trả được cân đối và cấp phát từ ngân sách địa phương theo định mức khoán chi sự nghiệp hằng năm với các công việc sự vụ mang tính chất hành chính, hậu cần như văn thư, phục vụ lớp học, công tác giáo vụ cơ sở và tạp vụ.
Thứ hai, từng bước tháo gỡ điểm nghẽn về mã ngạch, vị trí việc làm tương thích với mô hình đơn vị sự nghiệp
Các cơ quan có thẩm quyền cần nghiên cứu sớm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết về quy trình, thủ tục hồ sơ để chuyển xếp từ mã ngạch công chức sang mã ngạch viên chức tương thích cho đội ngũ cán bộ, giảng viên chuyên trách đang công tác tại các trung tâm chính trị cấp xã. Thực hiện các bước phân loại vị trí việc làm, tiến tới chuẩn hóa danh mục vị trí việc làm theo đúng quy định, giúp đội ngũ cán bộ, viên chức yên tâm công tác và cống hiến.
Thứ ba, giải quyết dứt điểm chính sách phụ cấp ưu đãi nghề, thâm niên và nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên
Căn cứ theo các quy định hiện hành, giảng viên chuyên trách tại trung tâm chính trị xã, phường hoàn toàn thuộc danh mục nhà giáo công lập do vậy cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn về việc thực hiện chế độ phụ cấp ưu đãi nghề nhằm bảo đảm quyền lợi cho đội ngũ này.
Tăng cường cơ chế phối hợp, chủ động mời đội ngũ giảng viên có kinh nghiệm từ Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên, Thường trực cấp ủy, và lãnh đạo các ban, ngành chuyên môn cấp tỉnh, cấp xã trực tiếp tham gia lên lớp. Quan tâm triển khai công tác đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ giảng viên nhằm nâng cao trình độ phục vụ giảng dạy.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng.
2. Báo cáo số 301-BC/BTGDVTU, ngày 13/4/2026 tình hình hoạt động của trung tâm chính trị xã, phường từ khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp đến nay.
3. https://bacninh.dcs.vn/detail/-/asset_publisher/M0UUAFstbTMq/content/hoat-ong-cua-trung-tam-chinh-tri-trong-xay-dung-mo-hinh-chinh-quyen-ia-phuong-2-cap-tu-thuc-tien-trung-tam-chinh-tri-xa-tan-yen/pop_up?_101_INSTANCE_M0UUAFstbTMq_viewMode=print&_101_INSTANCE_M0UUAFstbTMq_languageId=vi_VN