Giá trị lịch sử của Báo Thanh niên đối với công tác tuyên truyền của Đảng và những gợi mở cho công tác chính trị, tư tưởng hiện nay

1. Giá trị lịch sử của Báo Thanh Niên
Báo Thanh Niên - nhân tố quan trọng trong việc chuẩn bị về tư tưởng và lý luận cho cách mạng Việt Nam.
Những năm đầu thế kỷ XX, các phong trào yêu nước diễn ra sôi nổi nhưng chưa tìm được con đường cứu nước đúng đắn. Trong bối cảnh đó, Nguyễn Ái Quốc đã lựa chọn Báo Thanh Niên như một phương tiện trực tiếp để truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam. Thông qua các bài viết ngắn gọn, dễ hiểu nhưng giàu tính chiến đấu, tờ báo đã từng bước giải thích bản chất của chủ nghĩa thực dân, chỉ ra mối quan hệ giữa cách mạng Việt Nam với phong trào cách mạng thế giới và khẳng định con đường giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp.
Khác với nhiều tờ báo yêu nước trước đó chủ yếu phản ánh tình hình đất nước hoặc bày tỏ tinh thần chống thực dân, Báo Thanh Niên đã truyền bá một hệ tư tưởng mới, một thế giới quan khoa học và phương pháp luận cách mạng cho những người yêu nước Việt Nam. Qua đó, nhận thức chính trị của những người yêu nước, hội viên Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và quần chúng tiên tiến từng bước được nâng lên từ lòng yêu nước tự phát đến ý thức cách mạng tự giác.
Đặc biệt, nhiều nội dung đăng tải trên Báo Thanh Niên sau này được tập hợp thành tác phẩm “Đường Kách mệnh” - một văn kiện lý luận quan trọng đặt nền móng tư tưởng cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Có thể khẳng định, Báo Thanh Niên không chỉ làm nhiệm vụ thông tin mà còn thực hiện chức năng giáo dục chính trị, xây dựng niềm tin và định hướng tư tưởng cho phong trào cách mạng. Chính vì vậy, giá trị nổi bật của Báo Thanh Niên là đã tạo nên nền tảng tư tưởng vững chắc cho việc hình thành lực lượng chính trị tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam.
Báo Thanh Niên với vai trò tuyên truyền quan điểm, mục tiêu và phương hướng cách mạng trong quần chúng nhân dân.
Ngay từ những số báo đầu tiên, Nguyễn Ái Quốc đã xác định báo chí cách mạng phải là tiếng nói của phong trào cách mạng, phản ánh nguyện vọng của nhân dân lao động và định hướng hành động cho quần chúng. Các bài viết trên Báo Thanh Niên thường xuyên phân tích tình hình trong nước và quốc tế, vạch trần bản chất bóc lột của chủ nghĩa thực dân, phong kiến; đồng thời chỉ rõ nhiệm vụ cách mạng của nhân dân Việt Nam.
Thông qua hệ thống bài viết có tính lý luận và thực tiễn cao, tờ báo đã góp phần truyền bá những quan điểm cơ bản về độc lập dân tộc, quyền lợi của người lao động, tinh thần đoàn kết quốc tế và vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân. Đây chính là quá trình từng bước chuẩn bị về chính trị cho sự ra đời của một chính đảng cách mạng chân chính.
Điểm đặc sắc trong hoạt động tuyên truyền của Báo Thanh Niên là sự kết hợp chặt chẽ giữa tính chiến đấu và tính thuyết phục. Các bài báo không áp đặt tư tưởng một cách giáo điều mà xuất phát từ những vấn đề thiết thực trong đời sống xã hội, từ đó dẫn dắt người đọc đến nhận thức đúng đắn về mục tiêu cách mạng. Nhờ vậy, tư tưởng cách mạng dần thấm sâu vào đời sống chính trị, tạo nên sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức của đông đảo quần chúng.
Có thể nói, Báo Thanh Niên đã phát huy hiệu quả vai trò tuyên truyền chính trị, góp phần truyền tải đường lối cách mạng đến các tầng lớp nhân dân, tạo nên sự thống nhất về ý chí và hành động trong phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc.
Báo Thanh Niên có vai trò cổ vũ tinh thần cách mạng và tổ chức hành động của quần chúng
Trong điều kiện thực dân Pháp tăng cường đàn áp phong trào yêu nước, việc truyền bá tư tưởng cách mạng không chỉ dừng lại ở nhận thức mà phải chuyển hóa thành hành động thực tiễn. Báo Thanh Niên đã làm tốt vai trò này thông qua việc nêu gương những người yêu nước tiêu biểu, phản ánh các phong trào đấu tranh của công nhân và nông dân, đồng thời khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí độc lập dân tộc trong quần chúng.
Nhiều bài viết trên báo mang tính hiệu triệu mạnh mẽ, kêu gọi thanh niên, công nhân và các tầng lớp nhân dân tham gia các tổ chức cách mạng, xây dựng cơ sở chính trị và đoàn kết đấu tranh chống áp bức, bóc lột. Thông qua hệ thống phát hành bí mật, Báo Thanh Niên đã trở thành sợi dây liên kết giữa tổ chức cách mạng với quần chúng, góp phần hình thành mạng lưới cơ sở cách mạng rộng khắp trong cả nước.
Thực tiễn chứng minh rằng, tuyên truyền chỉ thực sự có giá trị khi chuyển hóa thành sức mạnh hành động. Chính nhờ thực hiện tốt chức năng cổ vũ và tổ chức quần chúng mà Báo Thanh Niên đã góp phần tạo dựng lực lượng chính trị quan trọng cho cách mạng Việt Nam trước khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời.
Từ góc độ lịch sử, Báo Thanh Niên đã thể hiện đầy đủ ba chức năng cốt lõi của công tác tuyên truyền cách mạng: giác ngộ tư tưởng, định hướng hành động và tổ chức lực lượng. Đây cũng là những yêu cầu cơ bản của công tác chính trị, tư tưởng trong mọi giai đoạn cách mạng.
2. Những gợi mở cho công tác chính trị, tư tưởng hiện nay
Bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, công tác chính trị, tư tưởng đứng trước nhiều thời cơ và thách thức mới. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội và không gian mạng đã làm thay đổi phương thức tiếp nhận thông tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Trong bối cảnh đó, những bài học từ Báo Thanh Niên vẫn giữ nguyên giá trị thực tiễn.
Quy định số 19-QĐ/TW, ngày 08/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng xác định rõ yêu cầu giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng, nâng cao chất lượng định hướng dư luận xã hội, đổi mới phương thức công tác tư tưởng theo hướng ứng dụng công nghệ số, đồng thời chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng.
Từ giá trị lịch sử của Báo Thanh Niên có thể rút ra một số bài học quan trọng:
Thứ nhất, kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng là yêu cầu có tính nguyên tắc, giữ vai trò định hướng xuyên suốt trong công tác chính trị, tư tưởng hiện nay. Nếu như trong những năm đầu của cách mạng, Báo Thanh Niên đã đảm nhiệm sứ mệnh lịch sử là truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào Việt Nam, góp phần chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng, thì trong bối cảnh mới, công tác tuyên truyền cần tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong việc làm sâu sắc hơn nhận thức về chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối đổi mới của Đảng. Qua đó, củng cố bản lĩnh chính trị, tăng cường sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn Đảng, đồng thời bồi đắp niềm tin của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân vào mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.
Yêu cầu này cần được triển khai gắn chặt với việc thực hiện hiệu quả Quy định số 19-QĐ/TW, trong đó đặc biệt nhấn mạnh việc giữ vững và thực hành nhất quán “Bốn kiên định”. Đây không chỉ là nguyên tắc nền tảng bảo đảm sự vững mạnh về chính trị, tư tưởng của Đảng mà còn là cơ sở lý luận và thực tiễn định hướng cho mọi chủ trương, đường lối và hành động cách mạng. Việc kiên trì thực hiện “Bốn kiên định” có ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững mục tiêu, lý tưởng cách mạng, bảo đảm cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc tiếp tục phát triển đúng hướng, gắn kết chặt chẽ với lợi ích của nhân dân, góp phần đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển hùng cường, thịnh vượng và bền vững.
Thứ hai, cần đẩy mạnh đổi mới nội dung, phương thức và tư duy làm công tác tuyên truyền theo hướng hiện đại, lấy hiệu quả định hướng nhận thức xã hội làm mục tiêu trung tâm. Một trong những yếu tố làm nên thành công của Báo Thanh Niên trong giai đoạn đầu của cách mạng là khả năng truyền tải những vấn đề lý luận chính trị phức tạp bằng ngôn ngữ giản dị, dễ hiểu, gắn chặt với thực tiễn đời sống và yêu cầu của phong trào cách mạng. Bài học đó vẫn giữ nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay, khi công tác tuyên truyền phải đối mặt với những biến đổi sâu sắc của môi trường truyền thông số, sự đa dạng của các nguồn thông tin và những tác động ngày càng phức tạp đến nhận thức xã hội.
Trong điều kiện mới, việc nâng cao chất lượng và sức thuyết phục của các sản phẩm truyền thông chính trị đòi hỏi phải chuyển từ tư duy tuyên truyền theo phương thức truyền đạt một chiều sang tư duy quản trị, định hướng và dẫn dắt nhận thức xã hội. Đây cũng là yêu cầu được nhấn mạnh trong Quy định số 19-QĐ/TW. Theo đó, công tác tuyên truyền không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà phải chủ động nắm bắt diễn biến tư tưởng, dự báo xu hướng dư luận, kịp thời định hướng nhận thức và tạo sự đồng thuận xã hội trên cơ sở đối thoại, tương tác và phát huy vai trò chủ thể của nhân dân.
Đồng thời, việc đổi mới phương thức tuyên truyền cần gắn với quá trình chuyển đổi số toàn diện trong công tác tư tưởng của Đảng. Việc ứng dụng các nền tảng số, công nghệ truyền thông hiện đại và dữ liệu lớn không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin chính thống mà còn tăng cường năng lực phát hiện, ngăn chặn và đấu tranh với các biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; phòng, chống nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Hiệu quả thực tiễn của công tác tuyên truyền phải được đánh giá bằng mức độ lan tỏa của thông tin tích cực, sự đồng thuận xã hội và đặc biệt là sự hài lòng, niềm tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước. Đây chính là yêu cầu tất yếu để công tác tư tưởng tiếp tục giữ vững vai trò đi trước mở đường, tạo động lực tinh thần cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn phát triển mới.
Thứ ba, công tác tuyên truyền phải gắn chặt với định hướng hành động và tạo chuyển biến thực chất trong thực tiễn. Những giá trị nổi bật từ hoạt động của Báo Thanh Niên cho thấy công tác tư tưởng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi nhận thức được chuyển hóa thành hành động cụ thể, góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội, quốc phòng và an ninh của đất nước.
Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi công tác tuyên truyền không thể chỉ dừng lại ở việc phổ biến chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng mà phải hướng tới mục tiêu tạo động lực hành động, nâng cao tinh thần trách nhiệm và ý thức tự giác của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Theo tinh thần Quy định số 19-QĐ/TW cần đổi mới mạnh mẽ phương thức tiến hành công tác tuyên truyền theo hướng chuyển từ trạng thái chủ yếu “định hướng, khuyến khích” và “phản ứng thụ động” sang “dẫn dắt chủ động” và thực hiện các yêu cầu mang tính bắt buộc về trách nhiệm chính trị trong kỷ nguyên số. Điều này đòi hỏi các chủ thể làm công tác tư tưởng phải chủ động dự báo tình hình, nhận diện sớm các vấn đề phát sinh, kịp thời định hướng dư luận xã hội và thúc đẩy sự thống nhất giữa nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị.
Đồng thời, đổi mới công tác tuyên truyền cần gắn với yêu cầu chuẩn hóa quy trình, xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành và từng cá nhân, bảo đảm công tác tư tưởng được quản lý bằng mục tiêu, kiểm soát bằng kết quả và đánh giá bằng hiệu quả thực chất. Theo đó, hiệu quả của công tác tuyên truyền không chỉ được đo bằng số lượng thông tin được truyền tải hay mức độ bao phủ truyền thông, mà quan trọng hơn là kết quả thực hiện các nhiệm vụ chính trị, sự chuyển biến trong nhận thức và hành động của cán bộ, đảng viên, cũng như mức độ hài lòng và niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Đây chính là thước đo phản ánh năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và chất lượng, hiệu quả của công tác chính trị, tư tưởng trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Hơn một thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Báo Thanh Niên ra đời, song những giá trị lịch sử của tờ báo vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Với vai trò chuẩn bị về tư tưởng và lý luận, tuyên truyền đường lối cách mạng, cổ vũ tinh thần đấu tranh và tổ chức hành động của quần chúng, Báo Thanh Niên đã đặt nền móng cho công tác tuyên truyền của Đảng và sự phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam.
Trong bối cảnh triển khai Quy định số 19-QĐ/TW về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng, việc nghiên cứu và vận dụng những bài học từ Báo Thanh Niên không chỉ có ý nghĩa lịch sử mà còn là yêu cầu thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng; củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng; bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng đất nước phát triển nhanh và bền vững.
Tài liệu tham khảo:
1. Quy định số 19-QĐ/TW, ngày 08/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng.
2. https://nhandan.vn/special/tobaocachmangdautien/index.html