Sự cần thiết đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập thông qua xây dựng bộ câu hỏi trắc nghiệm học phần Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và xây dựng đảng trong chương trình trung cấp lý luận chính trị

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh: "Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức công tác tư tưởng; nâng cao tính chiến đấu, tính giáo dục, tính thuyết phục trong tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng"[1]. khẳng định nhiệm vụ nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng trong giảng dạy lý luận chính trị để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trên cơ sở đó, Chương trình Trung cấp lý luận chính trị do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh ban hành cũng định hướng đổi mới phương pháp giảng dạy "Giảng viên, học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới" thông qua đó tạo ra sự trao đổi tích cực giữa giảng viên, học viên, đặc biệt là sự vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Đây chính là cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng để khoa Xây dựng Đảng nghiên cứu, xây dựng bộ câu hỏi trắc nghiệm cho học phần Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Xây dựng Đảng.
1. Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập học phần Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Xây dựng Đảng trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị tại Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên
Học phần Lịch sử Đnảg Cộng sản Việt Nam và Xây dựng Đảng không chỉ là môn học trang bị tri thức nền tảng về lịch sử, đường lối cách mạng của Đảng, mà còn góp phần hình thành bản lĩnh chính trị, tư duy khoa học và ý thức trách nhiệm của người học. Trong những năm qua, Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên luôn quan tâm đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Đối với học phần Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Xây dựng Đảng, đội ngũ giảng viên đã tích cực cập nhật các văn kiện của Đảng, các nghị quyết mới, kết hợp nhiều phương pháp giảng dạy như thuyết trình, trao đổi, thảo luận và liên hệ thực tiễn. Qua đó, góp phần trang bị cho học viên hệ thống kiến thức cơ bản về quá trình ra đời, phát triển của Đảng Cộng sản Việt Nam, những thành tựu của cách mạng Việt Nam cũng như những vấn đề lý luận và thực tiễn về công tác xây dựng Đảng trong giai đoạn hiện nay.
Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, cũng như yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ trong tình hình mới, phương pháp giảng dạy học phần vẫn còn một số nội dung cần tiếp tục hoàn thiện.
Thứ nhất, đặc thù của học phần này là lượng kiến thức lớn, bao gồm nhiều sự kiện lịch sử, mốc thời gian, hội nghị, đại hội, nghị quyết, chỉ thị và các nội dung lý luận về xây dựng Đảng. Trong thời lượng học tập có hạn, giảng viên phải truyền tải một khối lượng kiến thức tương đối nhiều, nên ở một số nội dung, phương pháp thuyết trình vẫn được sử dụng với tần suất cao để bảo đảm tiến độ chương trình. Điều này đôi khi làm giảm cơ hội để học viên tham gia trao đổi, phản biện hoặc tự khám phá kiến thức.
Thứ hai, đối tượng học viên của chương trình Trung cấp lý luận chính trị khá đa dạng, đến từ nhiều cơ quan, đơn vị, địa phương với độ tuổi, trình độ chuyên môn, kinh nghiệm công tác và khả năng tiếp cận công nghệ thông tin khác nhau. Do vậy, mức độ tiếp thu kiến thức cũng không đồng đều. Một bộ phận học viên còn gặp khó khăn trong việc hệ thống hóa kiến thức, ghi nhớ các sự kiện lịch sử và vận dụng những nội dung lý luận vào thực tiễn công tác.
Thứ ba, việc phát huy tính tích cực, chủ động của người học mặc dù đã được quan tâm nhưng vẫn còn dư địa để tiếp tục đổi mới. Trong một số giờ học, học viên vẫn có xu hướng tiếp nhận kiến thức theo chiều hướng nghe giảng là chủ yếu, trong khi các hoạt động tự học, tự nghiên cứu, tự đánh giá và trao đổi học thuật chưa được khai thác thường xuyên. Điều này ảnh hưởng đến việc hình thành tư duy phân tích, tổng hợp và khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống thực tiễn ở cơ sở.
Thứ tư, công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập hiện nay vẫn chủ yếu thực hiện thông qua các hình thức tự luận, vấn đáp hoặc đánh giá cuối học phần. Đây là những hình thức có nhiều ưu điểm trong việc đánh giá khả năng lập luận và diễn đạt của học viên, tuy nhiên còn gặp những hạn chế nhất định như phạm vi đánh giá chưa bao quát toàn bộ nội dung chương trình, việc chấm điểm phụ thuộc nhiều vào thời gian và khối lượng công việc của giảng viên, đồng thời chưa tạo điều kiện để học viên thường xuyên tự kiểm tra mức độ tiếp thu kiến thức trong suốt quá trình học tập.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học, việc đa dạng hóa các hình thức kiểm tra, đánh giá là yêu cầu tất yếu. Đặc biệt, xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan có chất lượng sẽ là công cụ hỗ trợ hiệu quả cho cả giảng viên và học viên. Bộ câu hỏi không chỉ phục vụ kiểm tra, đánh giá kết quả học tập mà còn giúp người học chủ động ôn tập, tự đánh giá năng lực, củng cố kiến thức sau từng chuyên đề; đồng thời tạo điều kiện để giảng viên đổi mới phương pháp tổ chức lớp học, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao hiệu quả giảng dạy học phần.
2. Sự cần thiết đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập bộ câu hỏi trắc nghiệm học phần Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam và Xây dựng Đảng trong chương trình trung cấp lý luận chính trị.
Qua nghiên cứu và từ thực tiễn giảng dạy đã cho thấy việc xây dựng bộ câu hỏi trắc nghiệm cho học phần Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Xây dựng Đảng trong chương trình trung cấp lý luận chính trị là yêu cầu cần thiết. Trước hết, bộ câu hỏi này sẽ đáp ứng yêu cầu đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá trong giáo dục hiện nay. Điều này là hoàn toàn phù hợp bởi trong bối cảnh giáo dục đang chuyển mạnh từ đánh giá thiên về ghi nhớ sang đánh giá năng lực, hình thức trắc nghiệm khách quan ngày càng khẳng định ưu thế nhờ khả năng đo lường kiến thức một cách nhanh chóng, chính xác và công bằng. Do đó, việc áp dụng bộ câu hỏi trắc nghiệm góp phần đa dạng hóa phương pháp đánh giá, hạn chế tính chủ quan và nâng cao chất lượng kiểm tra kết quả học tập của học viên.
Việc thực hiện các câu hỏi trắc nghiệm còn phát huy được tính tích cực, chủ động và năng lực tự học của người học. Bởi lẽ, hệ thống câu hỏi trắc nghiệm được xây dựng theo từng chuyên đề, từng nội dung học phần sẽ tạo điều kiện để học viên chủ động ôn luyện, tự đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức và kịp thời bổ sung những nội dung còn hạn chế. Bên cạnh đó, với bộ câu hỏi trắc nghiệm phù hợp, sẽ tạo điều kiện để giảng viên đổi mới phương pháp giảng dạy, trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả trong toàn bộ quá trình dạy học nhất là khi thực hiện mô hình đồng giảng trong thời gian tới. Qua đó, giờ học trở nên sinh động, tăng cường sự tương tác và nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức. Cùng với việc xây dựng bộ câu hỏi theo quy trình khoa học, bám sát mục tiêu, nội dung chương trình và chuẩn đầu ra sẽ giúp việc đánh giá năng lực người học được thực hiện thống nhất, toàn diện và khách quan. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để nâng cao chất lượng quản lý đào tạo, bảo đảm tính đồng bộ trong công tác kiểm tra, đánh giá và từng bước chuẩn hóa học liệu phục vụ giảng dạy tại các cơ sở đào tạo trung cấp lý luận chính trị.
3.Những yêu cầu đặt ra đối với việc xây dựng bộ câu hỏi trắc nghiệm học phần Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam và Xây dựng Đảng
Để bộ câu hỏi trắc nghiệm thực sự trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh giá học phần Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Xây dựng Đảng trong chương trình trung cấp lý luận chính trị, quá trình xây dựng cần tuân thủ một số định hướng cơ bản sau:
Một là, cần bám sát mục tiêu đào tạo và nội dung chương trình học phần.
Với nội dung của giáo trình mới thì hệ thống câu hỏi phải được xây dựng trên cơ sở mục tiêu, chuẩn đầu ra và nội dung của từng chuyên đề trong chương trình. Mỗi câu hỏi cần phản ánh đúng những kiến thức trọng tâm, cốt lõi về lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, công tác xây dựng Đảng và các vấn đề lý luận, thực tiễn đang diễn ra hiện nay, bảo đảm đánh giá đúng năng lực tiếp thu của học viên.
Hai là, cần bảo đảm tính khoa học, chính xác và tính định hướng chính trị. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với học phần thuộc lĩnh vực lý luận chính trị. Nội dung câu hỏi phải bám sát quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, Văn kiện ĐHĐB toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, giáo trình do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh ban hành; đồng thời kiên quyết đấu tranh với các quan điểm sai trái, xuyên tạc, sai lệch về mặt lý luận và thực tiễn.
Ba là, xây dựng hệ thống câu hỏi theo các mức độ nhận thức. Bộ câu hỏi cần được thiết kế đa dạng, không chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ và hiểu biết của học viên mà còn hướng đến việc kiểm tra, đánh giá sự vận dụng kiến thức vào phân tích, giải quyết các vấn đề thực tiễn. Việc phân hóa câu hỏi theo các cấp độ nhận thức sẽ góp phần phát triển tư duy logic, tư duy phản biện và khả năng liên hệ thực tiễn của người học, phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục hiện nay.
Bốn là, cần bảo đảm tính rõ ràng, dễ hiểu và phù hợp với đối tượng người học. Câu hỏi cần được diễn đạt bằng ngôn ngữ chính xác, mạch lạc, ngắn gọn, tránh sử dụng các từ ngữ đa nghĩa hoặc gây hiểu nhầm. Các phương án trả lời phải được xây dựng hợp lý, có tính phân hóa, hạn chế tối đa việc suy đoán đáp án bằng hình thức thay vì dựa trên kiến thức.
Năm là, xây dựng bộ câu hỏi theo cấu trúc khoa học và phân loại theo từng chủ đề. Hệ thống câu hỏi cần được sắp xếp theo từng chương, từng chuyên đề của học phần, bảo đảm tính logic và tính hệ thống. Việc phân loại này không chỉ tạo thuận lợi cho giảng viên trong quá trình giảng dạy, kiểm tra, đánh giá mà còn giúp học viên dễ dàng ôn tập, tự học và củng cố kiến thức theo từng nội dung cụ thể. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để từng bước xây dựng ngân hàng câu hỏi phục vụ lâu dài cho công tác đào tạo và đánh giá kết quả học tập trong chương trình trung cấp lý luận chính trị.
Có thể thấy rằng, việc xây dựng và đưa bộ câu hỏi trắc nghiệm vào giảng dạy học phần Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Xây dựng Đảng không chỉ góp phần đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá mà còn tạo ra những chuyển biến tích cực trong cả hoạt động dạy và học của giảng viên và học viên. Việc ứng dụng bộ câu hỏi trắc nghiệm sẽ tăng tính tương tác trong giờ học, tạo môi trường học tập tích cực, phát huy tính chủ động của người học và nâng cao tính khách quan, minh bạch trong công tác đánh giá. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong giai đoạn hiện nay, tạo nền tảng để nâng cao chất lượng đào tạo trung cấp lý luận chính trị, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy khoa học và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn công tác đáp ứng yêu cầu của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

---