Đẩy mạnh phổ biến giáo dục pháp luật trong bối cảnh chuyển đổi số nhằm bảo đảm chuẩn tiếp cận pháp luật của cấp xã

Trong bối cảnh chuyển đổi số, phương thức người dân tiếp cận thông tin đã có nhiều thay đổi. Công nghệ số, mạng xã hội và các công cụ trí tuệ nhân tạo ngày càng được sử dụng rộng rãi, tạo điều kiện để thông tin pháp luật được truyền tải nhanh chóng, đa dạng và thuận tiện hơn. Điều này đồng thời đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật ở cơ sở, từ cách thức truyền đạt truyền thống sang kết hợp linh hoạt giữa trực tiếp và trên môi trường số.
Thời gian qua, việc ứng dụng công nghệ thông tin và các nền tảng số ngày càng được quan tâm. Các địa phương đã từng bước khai thác trang thông tin điện tử, mạng xã hội, hệ thống truyền thanh cơ sở và các nền tảng số để cung cấp thông tin pháp luật đến người dân. Người dân có thể tiếp cận thông tin nhanh hơn, chủ động hơn và không bị giới hạn bởi không gian, thời gian. Đối với những vấn đề pháp luật gắn trực tiếp với đời sống như đất đai, hộ tịch, hôn nhân và gia đình, chính sách an sinh xã hội, bảo hiểm, thủ tục hành chính..., việc cung cấp thông tin trên các nền tảng số giúp người dân thuận lợi hơn trong tìm hiểu và thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình.
Cùng với đó, chuyển đổi số cũng tạo điều kiện để đổi mới cách thức truyền tải nội dung pháp luật. Những quy định có tính chuyên môn, khó tiếp cận có thể được chuyển hóa thành các nội dung ngắn gọn, trực quan, phù hợp với đặc điểm của từng nhóm đối tượng. Đây là sự thay đổi cần thiết bởi hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật không chỉ phụ thuộc vào tính đầy đủ của thông tin mà còn phụ thuộc vào khả năng người dân tiếp nhận và hiểu được thông tin đó.
Một vấn đề mới cần quan tâm là sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI). AI có thể hỗ trợ cán bộ trong việc nghiên cứu, hệ thống hóa, tóm tắt văn bản, xây dựng nội dung tuyên truyền và xử lý những thông tin có khối lượng lớn. Nếu được sử dụng phù hợp, AI có thể giúp giảm thời gian thực hiện một số công việc mang tính kỹ thuật, qua đó tạo điều kiện để cán bộ dành nhiều thời gian hơn cho công tác tuyên truyền, hướng dẫn và giải đáp những vấn đề pháp luật cụ thể ở cơ sở.
Tại những địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, việc ứng dụng chuyển đổi số trong phổ biến, giáo dục pháp luật có ý nghĩa thiết thực. Địa bàn rộng, dân cư phân bố không tập trung, điều kiện tiếp cận trực tiếp với cơ quan nhà nước của một bộ phận người dân còn hạn chế. Trong khi đó, việc sử dụng điện thoại thông minh và mạng xã hội ngày càng phổ biến. Việc kết hợp tuyên truyền trực tiếp với cung cấp thông tin pháp luật trên môi trường số đã góp phần đưa pháp luật đến gần người dân hơn, đồng thời nâng cao tính chủ động của người dân trong tiếp cận thông tin pháp luật.
Bên cạnh những kết quả đạt được, việc ứng dụng chuyển đổi số trong phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã vẫn còn một số khó khăn, hạn chế:
Trước hết, khả năng tiếp cận công nghệ của người dân chưa đồng đều. Một bộ phận người cao tuổi, người ở khu vực khó khăn hoặc người ít sử dụng Internet còn hạn chế về kỹ năng số.
Bên cạnh đó, chất lượng nội dung pháp luật trên môi trường số chưa đồng đều. Một số nội dung còn mang tính sao chép văn bản, nhiều thuật ngữ chuyên môn, chưa thực sự phù hợp với khả năng tiếp nhận của người dân.
Sự phát triển của AI cũng đặt ra những vấn đề mới. Công cụ AI có khả năng cung cấp thông tin nhanh nhưng không phải lúc nào cũng bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và cập nhật. Nếu cán bộ hoặc người dân sử dụng thông tin do AI cung cấp mà không kiểm chứng thì có thể dẫn đến cách hiểu hoặc áp dụng pháp luật không đúng.
Ngoài ra, năng lực ứng dụng công nghệ số của đội ngũ cán bộ cơ sở chưa đồng đều. Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong môi trường số đòi hỏi cán bộ vừa có kiến thức pháp luật, vừa có kỹ năng công nghệ, kỹ năng truyền thông và khả năng kiểm chứng thông tin. Đây là yêu cầu mới cần tiếp tục được quan tâm đào tạo, bồi dưỡng.
Để nâng cao hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật trong bối cảnh chuyển đổi số, cấp xã cần tập trung thực hiện một số giải pháp sau:
Thứ nhất, tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật.
Nội dung tuyên truyền cần xuất phát từ những vấn đề thực tiễn mà người dân quan tâm, đồng thời được thể hiện ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Cần tăng cường các hình thức truyền thông trực quan, sinh động, kết hợp giữa văn bản, hình ảnh, âm thanh và video để nâng cao khả năng tiếp nhận.
Thứ hai, phát huy hiệu quả các nền tảng số và xây dựng nguồn thông tin pháp luật chính thống ở cơ sở.
Cấp xã cần duy trì, cập nhật thường xuyên các kênh thông tin chính thức để người dân dễ dàng tiếp cận và kiểm chứng thông tin. Những nội dung pháp luật mới, chính sách mới và những vấn đề phát sinh tại địa phương cần được thông tin kịp thời, thống nhất, tránh để khoảng trống thông tin tạo điều kiện cho thông tin xấu độc không chính xác lan truyền.
Thứ ba, ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách phù hợp và có kiểm soát.
AI có thể được khai thác để hỗ trợ cán bộ trong nghiên cứu, hệ thống hóa văn bản và xây dựng nội dung tuyên truyền. Tuy nhiên, cần thực hiện nguyên tắc kiểm tra, đối chiếu với nguồn pháp luật chính thức trước khi sử dụng. Đối với những vấn đề pháp lý phức tạp hoặc liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân, vẫn cần có sự tham gia và chịu trách nhiệm của cán bộ, cơ quan có thẩm quyền.
Thứ tư, kết hợp chặt chẽ giữa phổ biến pháp luật trên môi trường số với phương thức tuyên truyền trực tiếp.
Chuyển đổi số không có nghĩa là thay thế hoàn toàn phương thức tuyên truyền truyền thống. Đối với những nhóm dân cư còn hạn chế về kỹ năng số, cần tiếp tục phát huy vai trò của cán bộ cơ sở, trưởng thôn, người có uy tín, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Qua đó bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận thông tin pháp luật, phù hợp với điều kiện và khả năng của mình.
Thứ năm, nâng cao năng lực số và năng lực pháp lý cho đội ngũ cán bộ cơ sở.
Cán bộ làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần được bồi dưỡng cả về kiến thức pháp luật, kỹ năng số, kỹ năng khai thác các nền tảng công nghệ và sử dụng AI. Đồng thời, phải nâng cao ý thức trách nhiệm trong kiểm chứng, bảo đảm tính chính xác của thông tin trước khi cung cấp cho người dân.
Như vậy, chuyển đổi số đang tạo ra những điều kiện mới để đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở cơ sở. Nếu được khai thác hiệu quả, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo sẽ giúp thông tin pháp luật được truyền tải nhanh hơn, rộng hơn và phù hợp hơn với nhu cầu của người dân.
Mục tiêu của chuyển đổi số trong phổ biến, giáo dục pháp luật không phải đơn thuần là đưa nhiều thông tin lên môi trường mạng, mà quan trọng hơn là bảo đảm người dân có thể tiếp cận được thông tin pháp luật chính xác, dễ hiểu và kịp thời; từ đó nâng cao khả năng tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình.
Đối với cấp xã, cần lấy người dân làm trung tâm, kết hợp hiệu quả giữa công nghệ số và tuyên truyền trực tiếp, góp phần nâng cao chất lượng phổ biến, giáo dục pháp luật, xây dựng chính quyền cơ sở gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân./.