La Bằng: Đánh thức tiềm năng, tạo động lực mới từ du lịch cộng đồng

Từ vùng chè nguyên liệu đến điểm đến trải nghiệm
Nhắc đến La Bằng là nhắc đến chè. Nhưng nếu chỉ dừng ở góc độ một vùng sản xuất nông nghiệp, chúng ta sẽ bỏ qua dư địa phát triển rất lớn ở địa phương này. Vùng chè, cảnh quan sinh thái, văn hóa trà, đời sống cộng đồng cùng hệ thống các điểm tham quan, trải nghiệm đã tạo nên những điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và trải nghiệm nông nghiệp. Vấn đề đặt ra là làm sao để kết nối những giá trị còn tương đối riêng lẻ thành chuỗi sản phẩm du lịch có sức hấp dẫn cao, gia tăng giá trị kinh tế.
Những bước đi ban đầu đã ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Chính quyền địa phương ban hành kế hoạch phát triển du lịch, huy động nguồn lực đầu tư, thành lập Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Kẹm La Bằng, tổ chức tập huấn nghiệp vụ, đẩy mạnh quảng bá và xúc tiến du lịch. Đặc biệt, việc Điểm du lịch cộng đồng xóm Tân Sơn được công nhận năm 2023 tạo thêm cơ sở để hoạt động du lịch phát triển theo hướng bài bản hơn.
Đặc biệt, không gian phát triển mới sau khi sắp xếp đơn vị hành chính (năm 2025) mở ra cơ hội vàng kết nối các nguồn tài nguyên thiên nhiên, vùng chè đặc sản, di tích lịch sử, văn hóa và hệ thống giao thông thành một không gian phát triển thống nhất. Nhìn từ góc độ đó, phát triển du lịch ở La Bằng không đơn thuần là thu hút du khách tham quan, mà là quá trình chuyển biến tài nguyên sẵn có thành giá trị kinh tế mới.
 

Khi cây chè trở thành sản phẩm du lịch
Điểm đáng chú ý trong hướng phát triển của La Bằng là sự gắn kết chặt chẽ giữa du lịch với nông nghiệp. Đến đây, du khách không chỉ ngắm nhìn mà còn được trực tiếp trải nghiệm: hái chè, sao chè, thưởng trà và mua sản phẩm ngay tại các hợp tác xã, homestay hoặc điểm du lịch. Nếu chỉ bán chè dưới dạng nguyên liệu, người sản xuất phần lớn phụ thuộc vào thị trường và giá bán buôn. Khi đồi chè trở thành không gian trải nghiệm, quy trình sản xuất trở thành một phần của sản phẩm du lịch, còn chè trở thành sản phẩm gắn với câu chuyện về vùng đất và văn hóa địa phương, giá trị tạo ra không còn nằm ở sản phẩm vật chất đơn thuần. Theo kết quả nghiên cứu, việc tiêu thụ chè trực tiếp thông qua hoạt động du lịch có giá trị gia tăng cao hơn khoảng 1,5 - 2 lần so với hình thức bán buôn nguyên liệu.
Hiện La Bằng có 13 hợp tác xã sản xuất, kinh doanh chè, 17 làng nghề chè truyền thống và 3 sản phẩm OCOP từ chè, trong đó có 1 sản phẩm đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia. Nhiều hợp tác xã đã chuyển hướng sang sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; đồng thời chú trọng cải tiến bao bì, mẫu mã và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng như trà quà tặng, matcha, hồng trà. Từ đó, một chuỗi giá trị đang từng bước hình thành: sản xuất chè - trải nghiệm du lịch - tiêu thụ sản phẩm - quảng bá thương hiệu. Người dân không còn đóng vai trò cung cấp nguyên liệu thô mà trực tiếp tham gia chuỗi dịch vụ. Cây chè chính thức trở thành “đại sứ văn hoá” của vùng đất La Bằng.
Lượng khách tăng, giá trị kinh tế từng bước được mở rộng
Sự cải thiện về sức hút của La Bằng được chứng minh qua những con số tăng trưởng ấn tượng. Lượng khách tăng từ 10.000 lượt năm 2023 lên 12.000 lượt năm 2024. Trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, xã La Bằng đón hơn 250 nghìn lượt khách đến tham quan, trải nghiệm các giá trị văn hóa, thiên nhiên và di tích lịch sử, tương ứng mức tăng 20% và 27% qua từng năm.
Cùng với lượng khách, hệ thống dịch vụ cũng từng bước phát triển. Đến nay, địa phương có 18 cơ sở lưu trú, khả năng phục vụ khoảng 1.000 khách/ngày; 20 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, có khả năng phục vụ hơn 3.500 khách/ngày, tạo việc làm trực tiếp cho 200 lao động địa phương.
Thách thức từ cơ cấu khách du lịch
Năm 2025, La Bằng đón khoảng 15.000 lượt khách; trong khi đó, khoảng 70% khách đến từ Hà Nội và vùng Thủ đô, 22% là khách nội tỉnh và khách quốc tế chỉ chiếm khoảng 8%. Thời gian lưu trú của phần lớn du khách chỉ dao động từ 1 - 2 ngày (chủ yếu đi trong ngày). Điều này đặt ra bài toán: La Bằng cần chuyển từ mục tiêu tăng số lượng khách sang nâng cao chất lượng trải nghiệm và mức chi tiêu của khách. Khách đến đông hơn là tín hiệu tích cực, nhưng nếu phần lớn chỉ tham quan trong ngày thì giá trị kinh tế để lại cho cộng đồng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Những điểm nghẽn cần tháo gỡ
Tiềm năng là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để tạo nên một điểm đến có sức cạnh tranh bền vững. Hiện nay, La Bằng đã hình thành các nhóm sản phẩm như du lịch cộng đồng, sinh thái, trải nghiệm chè, trekking, nghỉ dưỡng, văn hóa - lịch sử và tâm linh. Tuy nhiên, các sản phẩm còn thiếu sự liên kết, chưa tạo thành những chương trình trải nghiệm trọn gói và có chiều sâu. Các sản phẩm có khả năng kéo dài thời gian lưu trú như du lịch giáo dục, chăm sóc sức khỏe, trải nghiệm văn hóa chuyên đề hay du lịch ban đêm vẫn còn hạn chế.
Hạ tầng phục vụ du lịch cũng chưa đồng bộ. Giao thông kết nối đã được cải thiện, song bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng, biển chỉ dẫn, điểm dừng chân và hệ thống cấp nước vẫn còn thiếu, nhất là tại khu vực Suối Kẹm. Quy mô cơ sở lưu trú, dịch vụ còn nhỏ; chất lượng phục vụ chưa đồng đều, khả năng đón các đoàn khách lớn và nhóm khách có yêu cầu cao còn hạn chế.
Nguồn nhân lực vẫn là một điểm nghẽn. Mặc dù địa phương thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn thu hút nhiều lượt học viên tham gia nhưng phần lớn lao động du lịch chủ yếu vẫn chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang làm dịch vụ. Vì vậy, kỹ năng lưu trú, hướng dẫn, ngoại ngữ và quản trị điểm đến chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển du lịch mang tính chuyên nghiệp.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số trong du lịch mới ở giai đoạn đầu; hoạt động quảng bá, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và liên kết giữa chính quyền, hợp tác xã, hộ dân và doanh nghiệp lữ hành chưa thực sự chặt chẽ.
Đây là những hạn chế cần được nhìn nhận thẳng thắn. Bởi nếu không được giải quyết, khoảng cách giữa tiềm năng và hiệu quả khai thác sẽ vẫn còn khá lớn.
Từ “có điểm đến” đến “có sản phẩm”: Lời giải cho La Bằng
Trong thời gian tới, La Bằng không cần phát triển tràn lan số lượng sản phẩm, mà cần tập trung tạo ra sản phẩm khác biệt, có chiều sâu và đậm bản sắc. Trục phát triển cốt lõi được hình thành: “chè - văn hóa trà - sinh thái - cộng đồng” có thể trở thành nền tảng để kết nối các hoạt động hiện có thành những hành trình trải nghiệm hoàn chỉnh. Du khách có thể tham quan vùng chè, tìm hiểu quy trình sản xuất, thưởng trà, trải nghiệm đời sống cộng đồng, khám phá cảnh quan sinh thái, thưởng thức ẩm thực địa phương và mua sản phẩm OCOP. Khi đó, mỗi hoạt động không còn tồn tại riêng lẻ. Một đồi chè không chỉ để ngắm; một chén trà không chỉ để thưởng thức; một sản phẩm OCOP không chỉ để bán. Tất cả cùng kể câu chuyện về vùng đất và tạo thêm giá trị cho cộng đồng.
Để làm được điều đó, địa phương cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới phương thức quảng bá. Quan trọng hơn, phải hình thành cơ chế liên kết để người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng tham gia vào chuỗi giá trị du lịch. Khi lợi ích được chia sẻ hợp lý, cộng đồng mới thực sự trở thành chủ thể của phát triển.
Cùng với phát triển kinh tế, bảo vệ tài nguyên và môi trường phải được đặt ở vị trí tương xứng. Lượng khách tăng là tín hiệu đáng mừng, nhưng cũng tạo sức ép lên cảnh quan, nguồn nước, rác thải và không gian sinh hoạt cộng đồng. Phát triển nhanh mà thiếu kiểm soát sẽ làm giảm chính những giá trị đang tạo nên sức hấp dẫn của La Bằng.
Đưa du lịch trở thành động lực phát triển chiến lược
Đại hội Đảng bộ xã La Bằng đã xác định: Phát triển du lịch cộng đồng là một trong ba khâu đột phá trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Du lịch không còn là ngành bổ trợ, mà là động lực chính để tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Những kết quả đạt được trong thời gian vừa qua là cơ sở quan trọng để La Bằng tiếp tục đi xa hơn. Lượng khách tăng, dịch vụ mở rộng, việc làm được tạo thêm, sản phẩm chè có thêm thị trường; đồng thời, mối liên kết giữa nông nghiệp và du lịch đang từng bước hình thành. Nhưng chặng đường phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm.
La Bằng không thiếu tài nguyên để phát triển du lịch. Điều quan trọng là việc tổ chức các nguồn lực, kết nối các giá trị và tạo ra những sản phẩm có khả năng cạnh tranh. Từ lợi thế vùng chè, cảnh quan sinh thái và văn hóa cộng đồng, địa phương cần từng bước hình thành một hệ sinh thái du lịch trong đó người dân là chủ thể, doanh nghiệp là lực lượng kết nối, hợp tác xã giữ vai trò tổ chức sản xuất và chính quyền tạo lập môi trường phát triển.
Một đồi chè đẹp có thể thu hút du khách dừng chân. Một trải nghiệm đặc sắc có thể giữ chân họ lưu trú. Nhưng chỉ có giá trị thực sự và sự phát triển bền vững mới khiến du khách quay trở lại và lan toả tên tuổi La Bằng xa hơn trên bản đồ du lịch./.