Thực hiện công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình góp phần củng cố lòng tin của Nhân dân và giữ vững kỷ cương của chính quyền cơ sở từ thực tiễn xã An Khánh

Trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu đối với chính quyền cơ sở ngày càng cao. Nhiều nhiệm vụ, thẩm quyền được phân cấp, giao trực tiếp cho cơ sở; đồng thời, những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân như đất đai, xây dựng, thủ tục hành chính, tài chính - ngân sách, chính sách an sinh xã hội, giải quyết kiến nghị, phản ánh... ngày càng được Nhân dân quan tâm. Vì vậy, thực hiện tốt công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình không chỉ là yêu cầu về mặt pháp lý mà còn là giải pháp quan trọng để phòng ngừa sai phạm từ sớm, từ xa; hạn chế né tránh, đùn đẩy trách nhiệm; củng cố niềm tin của Nhân dân đối với cấp ủy, chính quyền.
Trước hết, cần thống nhất nhận thức rằng công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình không phải là ba nhiệm vụ riêng lẻ, mà là một chu trình thống nhất trong quản trị công ở cơ sở. Công khai, minh bạch là để người dân được biết những nội dung mà pháp luật quy định phải công khai; trách nhiệm giải trình là để người dân được giải thích, được trả lời khi có yêu cầu hoặc khi phát sinh vấn đề cần làm rõ; còn kiểm tra, giám sát là cơ chế để bảo đảm những cam kết, giải trình đó được thực hiện trên thực tế.
Luật Phòng, chống tham nhũng xác định nguyên tắc chính sách, pháp luật và việc tổ chức thực hiện phải được công khai, minh bạch; đồng thời quy định nhiều hình thức công khai như công bố tại cuộc họp, niêm yết, thông báo bằng văn bản, đăng tải trên phương tiện thông tin đại chúng, trang thông tin điện tử và cung cấp thông tin theo yêu cầu.
Đặc biệt, Chỉ thị số 53-CT/TW, ngày 26/10/2025 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện trách nhiệm giải trình của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động công vụ đã đặt trách nhiệm giải trình trong hoạt động công vụ thành một nội dung cần được tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, gắn với kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Chỉ thị đồng thời chỉ ra những hạn chế cần khắc phục như giải trình còn hình thức, tình trạng đùn đẩy, né tránh, giải trình không đầy đủ; thiếu tiêu chí đánh giá hiệu quả và mức độ hài lòng của người dân.
Đối với xã An Khánh, tỉnh Thái Nguyên, Ban Thường vụ Đảng ủy đã ban hành Kế hoạch số 32-KH/ĐU, ngày 15/12/2025 về triển khai thực hiện Chỉ thị số 53-CT/TW, xác định rõ người đứng đầu cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và thực hiện nghiêm trách nhiệm giải trình; đồng thời đưa việc thực hiện trách nhiệm giải trình trở thành một tiêu chí đánh giá cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên hằng năm. Đây là cơ sở chính trị quan trọng để chuyển từ nhận thức “giải trình khi có vấn đề” sang phương thức “chủ động công khai, chủ động thông tin, chủ động giải thích và chủ động chịu trách nhiệm”.
Cấp ủy, chính quyền đã thường xuyên lãnh đạo, chỉ đạo, quán triệt và triển khai các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và trách nhiệm giải trình; trách nhiệm của người đứng đầu được xác định rõ hơn. Công tác kiểm tra, giám sát trách nhiệm giải trình được lồng ghép với kiểm tra việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ, quyền hạn và giải quyết công việc trong hoạt động công vụ. Trong hoạt động của chính quyền, việc công khai, minh bạch thông tin về chế độ, chính sách, quy hoạch, quyết định hành chính, thủ tục hành chính; tiếp nhận và trả lời kiến nghị, phản ánh của báo chí, cơ quan, doanh nghiệp, cử tri và Nhân dân đã được quan tâm thực hiện. Hội nghị đối thoại, tiếp xúc, lắng nghe ý kiến của tổ chức, doanh nghiệp và Nhân dân được tổ chức, qua đó tạo kênh để chính quyền giải thích, làm rõ và xử lý những vấn đề thuộc thẩm quyền. Ban Thường vụ Đảng ủy xã An Khánh đã xác định nhiều nhiệm vụ rất cụ thể như: rà soát, bổ sung quy chế, quy trình; tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến người dân; tiếp nhận và kịp thời giải thích, làm rõ kiến nghị, phản ánh; chủ động đối thoại với người dân; tăng cường kiểm tra, giám sát và phát huy vai trò của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân. Đây là những tiền đề quan trọng để xây dựng chính quyền cơ sở gần dân, sát dân, trọng dân và có trách nhiệm với dân.
Bên cạnh kết quả đạt được, thực tiễn cũng cho thấy công tác này còn những vấn đề cần tiếp tục tập trung khắc phục, như: Việc báo cáo kết quả giải trình, xử lý thông tin kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, báo chí và Nhân dân ở một số cơ quan có lúc còn chậm; giải pháp khắc phục hạn chế trong một số báo cáo giải trình hiệu quả chưa cao; một số cơ quan, tổ chức, người đứng đầu có lúc chưa chủ động thực hiện đầy đủ trách nhiệm, nghĩa vụ giải trình trong lĩnh vực được phân công phụ trách. Có thể nhận diện một số vấn đề cần quan tâm sau:
Một là, công khai có nội dung còn nặng về “đúng quy định” nhưng chưa thật sự hướng đến “dễ biết, dễ hiểu, dễ giám sát”. Thông tin nếu chỉ được niêm yết hoặc đăng tải nhưng trình bày khó tiếp cận, thiếu giải thích, thiếu cập nhật thì hiệu quả công khai chưa cao.
Hai là, trách nhiệm giải trình đôi khi vẫn mang tính phản ứng. Tức là chỉ giải trình khi có đơn thư, phản ánh hoặc yêu cầu của cấp trên, trong khi những vấn đề phức tạp, nhạy cảm, có khả năng phát sinh dư luận cần được chủ động thông tin, giải thích từ sớm.
Ba là, việc xác định rõ “ai chịu trách nhiệm” trong một số quy trình liên thông cần tiếp tục hoàn thiện. Khi một công việc liên quan nhiều bộ phận, nếu không xác định rõ người chủ trì, người phối hợp, thời hạn và sản phẩm đầu ra thì dễ phát sinh tình trạng chuyển hồ sơ, chờ phối hợp hoặc đùn đẩy trách nhiệm.
Bốn là, việc theo dõi sau giải trình cần được coi trọng hơn. Giải trình chỉ thực sự có ý nghĩa khi sau giải trình có kết luận, nhiệm vụ khắc phục, thời hạn thực hiện và kiểm tra kết quả.
Năm là, việc ứng dụng chuyển đổi số trong tiếp nhận, xử lý, theo dõi và phản hồi kiến nghị, phản ánh cần tiếp tục nâng cao. Chính kế hoạch của Đảng ủy xã An Khánh đã xác định rõ yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong thực hiện trách nhiệm giải trình.
Từ thực tiễn trên, cần tập trung thực hiện một số giải pháp sau:
1. Xác định trách nhiệm giải trình là trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu
Trước hết, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm: Người đứng đầu phải là người chịu trách nhiệm trước cấp ủy, chính quyền và Nhân dân về những vấn đề thuộc lĩnh vực, địa bàn được giao phụ trách. Trong phân công nhiệm vụ phải xác định rõ người chủ trì, người phối hợp, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm cuối cùng. Đối với những vấn đề phức tạp, nhạy cảm, có nhiều ý kiến khác nhau, người đứng đầu cần chủ động chỉ đạo cung cấp thông tin, tổ chức đối thoại, giải thích và định hướng xử lý, không chờ đến khi phát sinh khiếu nại, tố cáo kéo dài. Đồng thời, kết quả thực hiện trách nhiệm giải trình phải được gắn với đánh giá cán bộ, công chức, người đứng đầu hằng năm.
2. Xây dựng quy trình giải trình theo nguyên tắc “6 rõ”
Các cơ quan, đơn vị cần rà soát các quy chế, quy trình giải quyết công việc để xác định rõ:
Rõ người: ai chịu trách nhiệm chính;
Rõ việc: nội dung cần giải quyết, cần giải trình;
Rõ trách nhiệm: trách nhiệm của từng cá nhân, bộ phận;
Rõ thời gian: thời hạn tiếp nhận, xử lý, trả lời;
Rõ kết quả: kết quả giải quyết và nội dung đã cam kết;
Rõ kiểm tra, giám sát: cơ quan, cá nhân theo dõi, kiểm tra việc thực hiện.
Đặc biệt đối với các kiến nghị, phản ánh của người dân, nên thực hiện theo một quy trình thống nhất: Tiếp nhận → phân loại → giao trách nhiệm → xác minh → giải thích/giải quyết → thông báo kết quả → theo dõi sau giải quyết. Qua đó hạn chế tình trạng đơn thư chuyển nhiều vòng, không rõ cơ quan chủ trì hoặc người dân phải đi lại nhiều lần.
3. Chuyển từ “công khai hành chính” sang “công khai để Nhân dân giám sát”
Công khai phải bảo đảm đúng nội dung, đúng thẩm quyền, đúng thời điểm và dễ tiếp cận. Đối với xã An Khánh, cần tập trung công khai những nội dung người dân thường xuyên quan tâm như: thủ tục hành chính; quy hoạch, đất đai, xây dựng; các chính sách hỗ trợ; thu - chi ngân sách; các dự án, công trình; việc huy động và sử dụng các nguồn lực trong cộng đồng; kết quả giải quyết kiến nghị, phản ánh; các chương trình, kế hoạch có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân. Đồng thời, cần kết hợp nhiều hình thức: niêm yết tại trụ sở, thông tin tại hội nghị, hệ thống truyền thanh, các kênh thông tin điện tử chính thống của địa phương và hình thức cung cấp thông tin phù hợp theo quy định.
4. Tăng cường đối thoại, giải trình trực tiếp với Nhân dân
Đối thoại là phương thức giải trình có tính thuyết phục cao nhất đối với những vấn đề phức tạp ở cơ sở. Cần duy trì thực chất các hội nghị tiếp xúc, đối thoại của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với Nhân dân; chuẩn bị trước nội dung, phân loại nhóm vấn đề, xác định rõ vấn đề thuộc thẩm quyền và vấn đề cần kiến nghị cấp trên. Đối với từng ý kiến tại hội nghị, cần hạn chế trả lời chung chung; vấn đề nào giải quyết ngay phải xác định thời gian, người chịu trách nhiệm; vấn đề nào chưa thể giải quyết phải giải thích rõ lý do, căn cứ pháp lý và hướng xử lý.
Kế hoạch của Đảng ủy xã An Khánh cũng xác định HĐND xã cần nâng cao chất lượng chất vấn, trả lời chất vấn, giải trình tại kỳ họp; đồng thời giám sát việc thực hiện các kiến nghị, cam kết sau giải trình.
5. Thiết lập cơ chế theo dõi “sau giải trình”
Đây là khâu cần được đặc biệt chú trọng. Mỗi nội dung giải trình cần được lập danh mục theo dõi, tối thiểu gồm: nội dung vấn đề; người chịu trách nhiệm; thời hạn xử lý; kết quả cam kết; tình trạng thực hiện; kết quả cuối cùng.
Văn phòng Đảng ủy có thể phối hợp với UBND, HĐND, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã và các cơ quan liên quan định kỳ rà soát những nội dung đã giải trình nhưng chưa hoàn thành. Định kỳ hằng tháng hoặc quý, lựa chọn những nội dung chậm tiến độ, có nguy cơ phát sinh khiếu nại, phản ánh để báo cáo Thường trực, Ban Thường vụ Đảng ủy xem xét, chỉ đạo. Qua đó, trách nhiệm giải trình không dừng lại ở “đã trả lời” mà phải chuyển thành “đã giải quyết, đã khắc phục và có kết quả kiểm chứng”.
6. Gắn trách nhiệm giải trình với kiểm tra, giám sát và xử lý trách nhiệm
Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy cần tham mưu đưa nội dung lãnh đạo, chỉ đạo và thực hiện trách nhiệm giải trình vào chương trình kiểm tra, giám sát hằng năm; tập trung vào các lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực và những nơi có nhiều kiến nghị, phản ánh. Cần phân biệt rõ sai sót do nguyên nhân khách quan với hành vi né tránh, đùn đẩy, chậm giải trình, giải trình không trung thực hoặc thiếu trách nhiệm để có biện pháp xử lý phù hợp.
7. Phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân
Trách nhiệm giải trình chỉ có thể đi vào thực chất khi có sự tham gia của Nhân dân. Ủy ban MTTQ Việt Nam xã và các tổ chức chính trị - xã hội cần tăng cường giám sát việc công khai, minh bạch và việc thực hiện các cam kết sau giải trình; tổng hợp những vấn đề người dân quan tâm để phản ánh với cấp ủy, chính quyền. Cùng với đó, cần tạo điều kiện để người dân phản ánh thuận lợi, đúng quy định; đồng thời tăng cường tuyên truyền để người dân hiểu quyền giám sát, quyền yêu cầu giải thích, cũng như trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác, khách quan.
8. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong thực hiện trách nhiệm giải trình
Trong điều kiện hiện nay, chuyển đổi số phải trở thành công cụ nâng cao tính minh bạch và khả năng giải trình. Xã An Khánh cần từng bước xây dựng cơ chế quản lý, theo dõi điện tử đối với các kiến nghị, phản ánh; gắn mỗi vụ việc với thời gian tiếp nhận, bộ phận xử lý, người phụ trách và thời hạn hoàn thành. Có thể xây dựng bảng theo dõi trách nhiệm giải trình phục vụ lãnh đạo, chỉ đạo (trong đó phân loại: việc mới tiếp nhận; đang xử lý; sắp đến hạn; quá hạn; đã hoàn thành, giúp lãnh đạo nắm tình hình theo thời gian thực và hạn chế bỏ sót nhiệm vụ. Tuy nhiên, trong quá trình số hóa, việc công khai thông tin phải đi đôi với bảo vệ bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân và thông tin thuộc diện hạn chế tiếp cận; công khai đúng quy định, không đồng nghĩa với công khai mọi thông tin.
Công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình không chỉ là yêu cầu của pháp luật mà sâu xa hơn là thước đo trách nhiệm của chính quyền trước Nhân dân. Chính quyền càng công khai, minh bạch, giải trình kịp thời, đầy đủ, đúng quy định thì càng tạo điều kiện để Nhân dân hiểu, đồng thuận, tham gia giám sát và phối hợp thực hiện. Thực tiễn trên địa bàn xã An Khánh cho thấy việc thực hiện trách nhiệm giải trình đã có chuyển biến tích cực, song vẫn còn tình trạng chậm xử lý, chưa chủ động và chất lượng giải pháp khắc phục ở một số nơi chưa cao. Đây cũng là những vấn đề cần tiếp tục được nhận diện để xã An Khánh chủ động phòng ngừa trong quá trình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.
Với phương châm “công khai để dân biết; minh bạch để dân giám sát; giải trình để dân hiểu; chịu trách nhiệm để dân tin”, cấp ủy, chính quyền xã An Khánh cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý; đề cao trách nhiệm người đứng đầu; lấy kết quả giải quyết công việc và sự hài lòng chính đáng của Nhân dân làm một trong những căn cứ đánh giá hiệu quả hoạt động công vụ. Thực hiện tốt các nội dung trên sẽ góp phần xây dựng chính quyền xã An Khánh kỷ cương, liêm chính, hành động, phục vụ, củng cố mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, chính quyền với Nhân dân; từ đó tạo nền tảng quan trọng để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh và xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở trong sạch, vững mạnh./.