PHÁT HUY VAI TRÒ CHỦ THỂ CỦA NGƯỜI HỌC TRONG THỰC HIỆN MÔ HÌNH GIẢNG VIÊN - HỌC VIÊN ĐỒNG KIẾN TẠO TRI THỨC, GIÁ TRỊ MỚI TẠI TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH THÁI NGUYÊN

Ngay sau khi Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh triển khai mô hình giảng viên - học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới, Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên đã quán triệt, tổ chức triển khai, tạo điều kiện để đội ngũ giảng viên tiếp cận, nhận thức và từng bước nghiên cứu, xây dựng kịch bản, tiến tới thực hành mô hình mới. Đặc biệt, Nhà trường đã ban hành Hướng dẫn số 07-HD/TCT ngày 31/7/2026 về thực hiện mô hình giảng viên - học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới. Đây là cơ sở định hướng để giảng viên nghiên cứu, vận dụng và từng bước kiểm nghiệm mô hình trong thực tiễn giảng dạy; qua đó, mỗi giảng viên có điều kiện chủ động lựa chọn cách thức tổ chức, thiết kế hoạt động học tập và điều chỉnh phương pháp phù hợp với nội dung từng môn học, đối tượng học viên và yêu cầu thực tiễn. Để mô hình được triển khai thực chất và hiệu quả, phát huy vai trò chủ thể của học viên là một yêu cầu quan trọng; mỗi giảng viên cần nhận thức đầy đủ về mô hình và xây dựng kịch bản phù hợp nhằm phát huy vai trò chủ thể của học viên trong từng bài giảng. Cụ thể:
1. Nhận thức về mô hình giảng viên - học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới
Đồng kiến tạo tri thức là sự đổi mới phương thức tổ chức dạy học
Đồng kiến tạo tri thức là phương thức tổ chức dạy học theo hướng phát huy sự tham gia chủ động của cả giảng viên và học viên trong quá trình xác định vấn đề, trao đổi, phân tích, phản biện, khái quát và vận dụng tri thức vào thực tiễn. Quá trình đồng kiến tạo được tổ chức theo hướng: giảng viên đặt vấn đề - học viên huy động kiến thức và kinh nghiệm - trao đổi, thảo luận, phản biện - giảng viên định hướng, bổ sung, chuẩn hóa - cùng hình thành nhận thức và giá trị mới - vận dụng vào thực tiễn.
Giảng viên vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là người thiết kế bài học, xác định mục tiêu, lựa chọn vấn đề, xây dựng tình huống, cung cấp cơ sở lý luận, tổ chức đối thoại, định hướng thảo luận, xử lý những nhận thức chưa chính xác và cuối cùng là khái quát, chuẩn hóa nội dung khoa học. Nhưng thay vì "đóng gói" toàn bộ tri thức để truyền đạt, giảng viên tạo ra môi trường và cơ chế để học viên tham gia vào quá trình kiến tạo.
Ở chiều ngược lại, vai trò chủ thể của học viên thể hiện ở việc chủ động chuẩn bị, suy nghĩ, đặt câu hỏi, chia sẻ kinh nghiệm, phân tích vấn đề, đưa ra quan điểm, phản biện, hợp tác và vận dụng kiến thức. Chính quá trình đó làm cho việc học trở thành quá trình nhận thức chủ động chứ không chỉ là tiếp nhận thông tin.
Đối với học viên trường chính trị chủ yếu là cán bộ, công chức, viên chức đang công tác tại các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và ở địa phương, cơ sở. Quá trình công tác giúp học viên tích lũy những hiểu biết cụ thể về tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; hiểu rõ những thuận lợi, khó khăn, vướng mắc và những tình huống phát sinh trong thực tiễn lãnh đạo, quản lý và thực thi nhiệm vụ. Đây là điều kiện thuận lợi cho giảng viên - học viên cùng phân tích, làm rõ những nội dung của bài học, tạo thành nhận thức chung, làm sâu sắc cách nhìn, cách vận dụng hiệu quả trong thực tiễn công tác.
Giá trị mới được tạo ra từ sự kết nối giữa lý luận và thực tiễn
Đối với đào tạo lý luận chính trị, "tri thức mới" cần được hiểu phù hợp với đặc thù của chương trình. Là tạo ra những cách hiểu sâu sắc hơn, những nhận thức mới, những cách tiếp cận mới và những phương án giải quyết vấn đề thực tiễn trên cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn công tác. Nghĩa là, giá trị mới trong đồng kiến tạo không phải là tạo ra một hệ thống lý luận mới, mà là trên cơ sở nền tảng lý luận, quan điểm và phương pháp của từng môn học, giảng viên và học viên cùng phân tích, đối chiếu với những vấn đề thực tiễn đang đặt ra. Qua quá trình trao đổi, phản biện và vận dụng, người học có thể hình thành cách nhìn mới, nhận thức sâu hơn hoặc đưa ra giải pháp phù hợp hơn đối với vấn đề cụ thể. Vì vậy, giá trị mới chính là sự phát triển về nhận thức và khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn, góp phần giải quyết hiệu quả những vấn đề phát sinh trong quá trình công tác.
2. Phát huy vai trò chủ thể của người học - yêu cầu quan trọng để triển khai mô hình giảng viên - học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới
Thay đổi nhận thức và trách nhiệm của người học

Trước hết, cần giúp học viên nhận thức rõ rằng mình không chỉ là người tiếp nhận kiến thức mà là chủ thể tham gia vào quá trình tạo lập tri thức. Đặc thù học viên trường chính trị là cán bộ đang công tác, có kinh nghiệm thực tiễn phong phú. Vì vậy, mỗi học viên cần chủ động đọc tài liệu, suy nghĩ về vấn đề, liên hệ với công việc và chuẩn bị ý kiến trước khi đến lớp. Trong giờ học, cần mạnh dạn trao đổi, đặt câu hỏi, phản biện và chia sẻ kinh nghiệm. Khi học viên chuyển từ tâm thế “đến lớp để nghe giảng” sang “đến lớp để cùng giải quyết vấn đề”, vai trò chủ thể mới thực sự được phát huy.
Đưa thực tiễn công tác của học viên vào bài giảng
Giảng viên cần chủ động xây dựng các tình huống học tập xuất phát từ những vấn đề thực tế mà học viên đang gặp trong quá trình công tác, nhất là những vấn đề phát sinh ở cơ sở. Tình huống cần có tính thực tiễn, gần với vị trí công tác của học viên và đặt ra vấn đề cần suy nghĩ, trao đổi, lựa chọn cách xử lý. Trên cơ sở đó, giảng viên tổ chức để học viên cùng phân tích nguyên nhân, xác định vấn đề, trao đổi các phương án xử lý, sau đó giảng viên định hướng, bổ sung, khái quát và chuẩn hóa. Như vậy, thực tiễn của học viên trở thành chất liệu để giảng viên thiết kế tình huống, còn quá trình phân tích, trao đổi và xử lý tình huống là không gian để giảng viên và học viên cùng kiến tạo tri thức, kinh nghiệm và giải pháp mới.
Đổi mới cách tổ chức giờ học, tăng cơ hội để học viên suy nghĩ và trao đổi

Đổi mới không nên hiểu đơn giản là giảm thời gian giảng viên nói và tăng thời gian học viên nói. Quan trọng là thời gian trên lớp phải được tổ chức để học viên thực sự suy nghĩ và tham gia giải quyết vấn đề. Mỗi nội dung cần xác định những vấn đề có thể trao đổi, những câu hỏi có tính gợi mở, những tình huống phù hợp để học viên phân tích và phản biện. Giảng viên không nhất thiết cung cấp ngay câu trả lời mà cần dẫn dắt để học viên tự hình thành nhận định; sau đó giảng viên phân tích, bổ sung và chuẩn hóa. Như vậy, thảo luận trở thành một bộ phận của quá trình hình thành tri thức chứ không phải hoạt động phụ thêm vào bài giảng.
Giảng viên chuyển từ “truyền đạt” sang “thiết kế và dẫn dắt”

Phát huy vai trò người học không làm giảm vai trò của giảng viên mà đòi hỏi giảng viên đổi mới sâu hơn về cách chuẩn bị và tổ chức bài giảng. Thay vì tập trung trả lời câu hỏi “hôm nay sẽ giảng những gì?”, giảng viên cần quan tâm tới “học viên sẽ suy nghĩ về vấn đề gì, tham gia như thế nào và sau giờ học có thể vận dụng được gì?”. Giảng viên cần chuẩn bị tốt câu hỏi, tình huống, nhiệm vụ học tập; chủ động điều phối trao đổi và đặc biệt phải có khả năng xử lý những ý kiến khác nhau của học viên. Sau quá trình trao đổi, giảng viên vẫn phải giữ vai trò định hướng, khái quát và chuẩn hóa tri thức, bảo đảm tính khoa học và tính định hướng của bài giảng lý luận chính trị.
Phát huy vai trò chủ thể nhưng phải bảo đảm chất lượng và tính định hướng

Đồng kiến tạo không có nghĩa là mọi ý kiến của học viên đều được coi là đúng hoặc giảng viên chỉ đóng vai trò điều phối. Trong giảng dạy lý luận chính trị, những vấn đề về quan điểm, đường lối của Đảng, lý luận và thực tiễn cần được phân tích trên cơ sở khoa học, bảo đảm tính Đảng và tính định hướng. Vì vậy, cần khuyến khích học viên nêu ý kiến khác nhau, tranh luận và phản biện, nhưng sau cùng phải có sự định hướng, phân tích và chuẩn hóa của giảng viên. Đây là điểm phân biệt giữa đồng kiến tạo có định hướng với việc tổ chức thảo luận đơn thuần.
Từng bước hình thành thói quen học tập chủ động
Vai trò chủ thể của học viên không thể hình thành ngay trong một vài giờ học mà cần được xây dựng từng bước, thông qua quá trình thay đổi phương pháp và thói quen học tập. Vì vậy, giảng viên cần thực hiện từng bước, lựa chọn những nội dung phù hợp để thí điểm, sau đó rút kinh nghiệm và mở rộng. Học viên cũng cần được hướng dẫn cụ thể cách chuẩn bị bài, cách đặt câu hỏi, cách trình bày quan điểm và cách phản biện. Khi việc chuẩn bị, trao đổi, phản biện và vận dụng trở thành thói quen, vai trò chủ thể của người học sẽ được phát huy hiệu quả.
Đổi mới kiểm tra, đánh giá để khuyến khích người học trở thành chủ thể.
Khi giờ học chuyển từ giảng viên - học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới, học viên được khuyến khích trao đổi, phản biện, xử lý tình huống thì kiểm tra cũng cần có hình thức phù hợp để ghi nhận những năng lực đó. Vì vậy, đề thi cần được thiết kế theo hướng kết hợp đánh giá kiến thức với khả năng phân tích, vận dụng phù hợp với những năng lực mà quá trình học tập đã hình thành. Bên cạnh câu hỏi yêu cầu trình bày, phân tích những nội dung lý luận cốt lõi, cần tăng các câu hỏi liên hệ thực tiễn, phân tích tình huống, xử lý vấn đề, vận dụng quan điểm lý luận để giải quyết một vấn đề cụ thể ở cơ sở. Chẳng hạn, thay vì chỉ hỏi “Phân tích nội dung...”, có thể thiết kế theo hướng: “Từ những nội dung đã học, đồng chí hãy phân tích tình huống X đang đặt ra tại cơ sở và đề xuất phương án giải quyết, làm rõ cơ sở lý luận của phương án đó.” Như vậy, đổi mới kiểm tra, đánh giá không có nghĩa là thay đổi hình thức một cách cơ học, mà phải thay đổi cách ra đề, nội dung câu hỏi và yêu cầu đối với người học.
Có thể thấy, việc triển khai thực hiện mô hình giảng viên - học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới là yêu cầu phù hợp với thực tiễn đổi mới giáo dục lý luận chính trị hiện nay. Trong đó, phát huy vai trò chủ thể của người học là yêu cầu quan trọng để mô hình được triển khai thực chất và hiệu quả. Để mô hình đi vào chiều sâu, cần đồng bộ đổi mới phương pháp giảng dạy, cách tổ chức lớp học và kiểm tra, đánh giá, gắn lý luận với thực tiễn công tác của học viên. Qua đó, từng bước xây dựng môi trường đào tạo chủ động, đối thoại, thực tiễn cùng tạo ra giá trị mới, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay.