Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Trong nhiều thập kỷ, văn hóa thường được nhìn nhận như một lĩnh vực "phi sản xuất", chủ yếu nhận ngân sách để bảo tồn hoặc phục vụ các nhiệm vụ chính trị. Nghị quyết 80 ra đời đã thực hiện một cú đột phá về tư duy khi khẳng định mang tính chỉ đạo xuyên suốt: “Văn hóa và con người vừa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước”. Đây là sự tái định vị văn hóa trong mô hình phát triển quốc gia, đặt văn hóa vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển bền vững trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị bước vào giai đoạn phát triển mới gắn với Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV.
Trong thời kỳ đổi mới, Đảng đã xây dựng, ban hành nhiều Nghị quyết, Chỉ thị, Kết luận quan trọng nhằm định hướng quá trình vận động, phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Tiêu biểu như: Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 28/11/1987 của Bộ Chính trị về Đổi mới và nâng cao trình độ lãnh đạo, quản lý văn học, nghệ thuật và văn hóa, phát huy khả năng sáng tạo, đưa văn học, nghệ thuật và văn hóa phát triển lên một bước mới; Nghị quyết số 04-NQ/HNTW ngày 14/1/1993 của Ban Chấp hành Trung ương khóa VII về một số nhiệm vụ văn hóa, văn nghệ những năm trước mắt; Nghị quyết số 03-NQ/TW ngày 16/7/1998, của Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới; Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 9/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.
Trước khi Nghị quyết số 80-NQ/TW được ban hành, Bộ Chính trị đã ban hành 2 kết luận quan trọng: Kết luận số 76/KL/TW ngày 4/6/2020 và Kết luận số 156-KL/TW ngày 21/5/2025 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Điều này cho thấy sự quan tâm của Đảng đối với lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm, tinh tế, liên quan trực tiếp đến nền tảng, đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân, nguồn lực và trụ cột quan trọng trong quá trình phát triển đất nước.
Nghị quyết số 80-NQ/TW có sự kế thừa những quan điểm mang tính nền tảng của Đảng về xây dựng, phát triển nền văn hóa dân tộc, đồng thời có sự bổ sung, phát triển và đưa ra nhiều quan điểm mới nhấn mạnh vai trò, tầm quan trọng của văn hóa, con người với quá trình phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Nghị quyết 80-NQ/TW tiếp tục phát triển cách tiếp cận nhất quán của Đảng nhưng với những sắc thái mới, quyết liệt hơn. Nếu trước đây văn hóa thường được nhấn mạnh ở chức năng tinh thần, thì nay văn hóa được xác quyết mạnh mẽ ở vai trò nguồn lực nội sinh và hệ điều tiết. Nội dung Nghị quyết khẳng định quan điểm xuyên suốt: Phát triển văn hóa và , động lực, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển bền vững đất nước. Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ hoạch định chính sách đến tổ chức thực hiện, từ đời sống thực đến không gian số. Trong một thế giới đầy biến động với sự bùng nổ của chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, xã hội đối mặt với nhiều rủi ro: khủng hoảng giá trị, sự xuống cấp của đạo đức, hay sự lệch lạc trên không gian mạng. Lúc này, văn hóa đóng vai trò là cơ chế tự điều chỉnh, tạo ra "sức đề kháng" tự nhiên cho con người trước những tác động tiêu cực của toàn cầu hóa. Các chuyên gia cho rằng, trong quản trị quốc gia, nếu các công cụ kinh tế hay hành chính chỉ giải quyết được phần ngọn, thì "hệ điều tiết" văn hóa sẽ giải quyết phần gốc, đảm bảo sự phát triển không đi chệch khỏi các giá trị nhân văn.
Nghị quyết đề ra mục tiêu đến năm 2030 xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; phát triển mạnh các ngành công nghiệp văn hóa; thu hẹp chênh lệch trong thụ hưởng văn hóa giữa các vùng, miền; từng bước hình thành các thương hiệu văn hóa, nghệ thuật, sáng tạo có tầm vóc khu vực và quốc tế. Tầm nhìn đến năm 2045 là xây dựng nền văn hóa Việt Nam xã hội chủ nghĩa, trong đó con người là trung tâm, chủ thể và mục tiêu của phát triển; văn hóa trở thành sức mạnh mềm nổi bật, góp phần khẳng định vị thế Việt Nam là quốc gia phát triển, có thu nhập cao. Nghị quyết 80 còn thể hiện rõ khát vọng công nghiệp văn hóa và thương hiệu quốc gia khi đặt ra những chỉ tiêu rất cụ thể: Công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP vào năm 2030. Nhìn vào thực tế năm 2024-2025, con số này hoàn toàn khả thi. Những "concert quốc gia" cháy vé, những bộ phim như “Mưa đỏ” phá kỷ lục doanh thu 700 tỷ đồng, hay sự vươn tầm quốc tế của các nghệ sĩ trẻ đã chứng minh văn hóa là một "ngành công nghiệp không khói" đầy tiềm năng.
Để hiện thực hóa các mục tiêu đó, Nghị quyết xác định hệ thống nhiệm vụ, giải pháp toàn diện và đồng bộ, tập trung vào đổi mới tư duy phát triển văn hóa; hoàn thiện thể chế, chính sách đột phá; xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện; phát triển mạnh công nghiệp văn hóa gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa.
Đáng chú ý, cùng với bức thông điệp ý nghĩa “Văn hóa không còn là khẩu hiệu trừu tượng mà đã trở thành quyền lợi và không gian sống của mỗi người dân” bằng việc xác định ngày 24/11 hàng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam” và là ngày nghỉ lễ chính thức, người lao động được hưởng nguyên lương, Nghị quyết 80 cũng nêu rõ: “Bảo đảm nguồn lực tương xứng cho phát triển văn hoá; bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm cho văn hoá và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn”. 2% không chỉ là một con số tài chính đơn thuần, mà là một lời khẳng định bằng hành động. Nó xóa bỏ tư duy coi văn hóa là lĩnh vực "chỉ tiêu tiền", chính thức đưa văn hóa trở thành một trụ cột ưu tiên trong phân bổ ngân sách quốc gia, tạo nguồn lực dẫn dắt để kích hoạt các nguồn lực xã hội. Hơn thế, điều này tạo niềm tin và môi trường thuận lợi để thu hút nguồn vốn xã hội hóa chảy vào các ngành công nghiệp văn hóa, tạo ra hiệu ứng đòn bẩy kinh tế. Con số 2% chính là "nhiên liệu" để cỗ máy văn hóa vận hành tương xứng với kỳ vọng của dân tộc, là một cách chuyển hóa các khẩu hiệu thành những hành động thực tế.
Với rất nhiều chỉ tiêu cụ thể được đặt ra, Nghị quyết 80-NQ/TW là một cam kết chính trị mạnh mẽ của Đảng trước thềm Đại hội XIV: Việt Nam lựa chọn phát triển bằng chiều sâu văn hóa và tầm vóc con người. Khi văn hóa thực sự trở thành "hệ điều tiết", Việt Nam sẽ không chỉ có những con số tăng trưởng kinh tế ấn tượng mà còn có một xã hội ổn định, nhân văn và giàu bản sắc. Sự ra đời của Nghị quyết số 80-NQ/TW thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng trong việc đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng vững chắc, nguồn lực nội sinh và sức mạnh tinh thần to lớn, góp phần xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc và phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.

Thu Hường