Quan điểm “Dân là gốc” trong tư tưởng Hồ Chí Minh và sự kế thừa, phát triển trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng

Theo Người, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhân dân là người tổ chức nên các cơ quan nhà nước từ Trung ương đến địa phương thông qua chế độ tổng tuyển cử phổ thông, trực tiếp, bỏ phiếu kín bầu các đại biểu xứng đáng vào các cơ quan quyền lực nhà nước. Nhân dân có quyền bãi miễn các cá nhân hoặc Chính phủ khi cá nhân hoặc Chính phủ đó không còn thực hiện sự uỷ thác của Nhân dân, đi ngược lại lợi ích của Nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh giải thích: Nhân dân cử ra những người đại diện cho mình, đồng thời có quyền bãi miễn đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nếu những đại biểu ấy tỏ ra không xứng đáng với sự tín nhiệm của Nhân dân.
Vì “dân là gốc”, Nhân dân là lượng to lớn, có sức mạnh vô địch, mọi việc thành hay bại đều phụ thuộc vào lòng dân, ý dân, sức dân, nên việc quan trọng, trước hết Đảng, chính phủ, đoàn thể phải làm được là chăm lo đời sống Nhân dân. Trong suốt cuộc đời mình, điều Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn trăn trở, suy nghĩ và hành động là đảm bảo đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. Người nhấn mạnh: “Chúng ta tranh được tự do, độc lập rồi mà dân cứ chết đói, chết rét thì tự do, độc lập cũng không làm gì. Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, của độc lập khi mà dân được ăn no, mặc đủ”[1]. Người yêu cầu Chính phủ cần phải thực hiện ngay những công việc sau:
“1. Làm cho dân có ăn.
2. Làm cho dân có mặc.
3. Làm cho dân có chỗ ở.
4. Làm cho dân được học hành”.
Theo tinh thần đó, sau khi nước nhà mới được thành lập (9-1945), chính quyền cách mạng non trẻ với đối mặt với vô vàn khó khăn, thiếu thốn, tình hình an ninh chính trị phức tạp, thù trong giặc ngoài, một lúc phải đối mặt với ba thứ giặc: giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm. Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt ra những nhiệm vụ cấp bách, yêu cầu Chính phủ phải giải quyết ngay, trong đó đặc biệt là diệt giặc đói, trước thực trạng hơn hai triệu đồng bao ta chết đói lúc bấy giờ. Người đã phát động phong trào tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, tổ chức quyên góp gạo, Hũ gạo tiết kiệm cứu dân nghèo; phát động phong trào Bình dân học vụ, xóa nạn mù chữ. Những giải pháp hữu hiệu, thiết thực đó đã từng bước đứa đất nước thoát khỏi thời kỳ khó khăn, thử thách.
Có thể nói, trong quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, “Dân là gốc”  chính là đảm bảo cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc của nhân dân, là mục tiêu hướng tới của sự nghiệp cách mạng. Trong Di chúc để lại cho toàn Đảng, toàn dân trước lúc đi xa, Người căn dặn: “Đảng cần phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hoá, nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân”[2]. Phải có kế hoạch xây dựng lại thành phố và làng mạc đẹp đẽ, đàng hoàng hơn trước chiến tranh. Khôi phục và mở rộng các ngành kinh tế. Đây chính là tổng kết về mục tiêu của chủ nghĩa xã hội đồng thời thể hiện rõ quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chăm lo đời sống cho Nhân dân.
Xuyên suốt chiều dài lịch sử phát triển của dân tộc Việt Nam, bài học “lấy dân làm gốc” luôn có mối quan hệ biện chứng, gắn kết với tinh thần, sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Bài học “Dân là gốc”, lấy sức mạnh đoàn kết của nhân dân, lấy lòng dân, ý dân, lấy lợi ích của nhân dân là đòn bẩy, là động lực cho sự phát triển của dân tộc.
Kế thừa và phát triển tư tưởng “dân là gốc”, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định mạnh mẽ quan điểm: “Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của Nhân dân; lấy việc tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, hạnh phúc và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu”[3].
Điểm đáng chú ý là Đại hội XIV không chỉ nhấn mạnh vai trò của Nhân dân với tư cách lực lượng tham gia cách mạng, mà đặt người dân vào vị trí trung tâm của mọi chủ trương, chính sách và mục tiêu phát triển. Điều đó đòi hỏi mọi quyết sách phải hướng tới nâng cao chất lượng sống của Nhân dân; lấy sự hài lòng, niềm tin và đời sống của Nhân dân làm thước đo hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước.
Quan điểm “Nhân dân là chủ thể, là trung tâm” cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và quản trị của chính quyền các cấp theo hướng gần dân hơn, minh bạch hơn và phục vụ tốt hơn.
Trong điều kiện chuyển đổi số và phát triển kinh tế số hiện nay, vai trò chủ thể của Nhân dân còn được thể hiện ở việc người dân trực tiếp tham gia vào quản trị xã hội, giám sát hoạt động của cơ quan công quyền và thụ hưởng thành quả phát triển.
Để quan điểm “Nhân dân là chủ thể, là trung tâm” thực sự đi vào cuộc sống, cấp ủy, chính quyền các cấp cần tập trung triển khai đồng bộ một số giải pháp sau:
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm và tinh thần phục vụ Nhân dân của đội ngũ cán bộ, đảng viên.   
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng nhằm bảo đảm mọi hoạt động lãnh đạo, quản lý và điều hành đều hướng tới phục vụ Nhân dân. Cấp ủy, chính quyền các cấp cần tăng cường giáo dục, quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về quan điểm “lấy dân làm gốc”, giúp cán bộ, đảng viên nhận thức rõ Nhân dân là chủ thể của sự nghiệp cách mạng, là nguồn sức mạnh to lớn quyết định mọi thắng lợi của đất nước. Trên cơ sở đó, mỗi cán bộ, đảng viên phải đề cao tinh thần trách nhiệm, gần dân, trọng dân, lắng nghe ý kiến của Nhân dân và giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Điều này góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Hai là, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân.
Phát huy quyền làm chủ của Nhân dân tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình xây dựng, thực hiện và giám sát các chủ trương, chính sách; thực hiện tốt phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm quyền lực nhà nước thực sự thuộc về Nhân dân và phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Các cấp ủy, chính quyền cần tạo cơ chế thuận lợi để người dân tham gia đóng góp ý kiến vào việc xây dựng chủ trương, chính sách, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội ở địa phương; đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân. Bên cạnh đó, cần phát huy hiệu quả các hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện, khuyến khích Nhân dân tham gia giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức và việc thực hiện các chương trình, dự án phát triển.
Ba là, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, xây dựng nền hành chính phục vụ Nhân dân, công khai, minh bạch.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và yêu cầu phát triển đất nước hiện nay, các cấp ủy, chính quyền cần tiếp tục rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm các khâu trung gian không cần thiết, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình giải quyết công việc. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý nhà nước, xây dựng chính quyền số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính. Việc công khai, minh bạch các quy trình, thủ tục và kết quả giải quyết công việc không chỉ góp phần phòng, chống tham nhũng, tiêu cực mà còn tạo dựng niềm tin của Nhân dân đối với cơ quan nhà nước.
Bốn là, tăng cường đối thoại, lắng nghe và giải quyết kịp thời những vấn đề chính đáng của Nhân dân. 
Các cấp ủy, chính quyền cần thường xuyên tổ chức các hoạt động tiếp xúc, đối thoại với Nhân dân để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Thông qua đối thoại trực tiếp và các kênh tiếp nhận phản ánh, kiến nghị, người dân có điều kiện tham gia đóng góp ý kiến vào quá trình xây dựng và thực thi chính sách, đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước. Bên cạnh việc lắng nghe, các cơ quan chức năng cần giải quyết kịp thời, đúng pháp luật và hiệu quả những kiến nghị chính đáng của nhân dân, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến đất đai, việc làm, an sinh xã hội, môi trường, giáo dục và y tế. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế đánh giá chất lượng phục vụ của cơ quan nhà nước dựa trên mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp, xem đây là tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động của bộ máy và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức.
Năm là, chăm lo, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân.
Đây là nội dung thể hiện rõ nhất bản chất của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa “của dân, do dân và vì dân”. Các cấp ủy, chính quyền cần tập trung huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để phát triển kinh tế gắn với tiến bộ và công bằng xã hội, không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân. Đồng thời, thực hiện tốt các chính sách an sinh xã hội, hỗ trợ các đối tượng yếu thế, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; tạo điều kiện cho người dân tiếp cận bình đẳng với các dịch vụ giáo dục, y tế, văn hóa và việc làm. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh các chương trình giảm nghèo bền vững, nâng cao thu nhập, cải thiện điều kiện sống và phát triển nguồn nhân lực. Khi đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân được bảo đảm và ngày càng nâng cao, người dân sẽ có điều kiện phát huy đầy đủ vai trò chủ thể của mình trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, góp phần hiện thực hóa mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Sáu là, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong phát huy quyền làm chủ của Nhân dân.
Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động theo hướng gần dân, sát dân, kịp thời nắm bắt và phản ánh trung thực ý kiến, kiến nghị của nhân dân đến các cơ quan có thẩm quyền. Thông qua các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động và hoạt động tuyên truyền, vận động quần chúng, các tổ chức này góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo sự đồng thuận xã hội và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân. Bên cạnh đó, cần nâng cao hiệu quả công tác giám sát và phản biện xã hội đối với việc xây dựng, thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; kịp thời phát hiện những bất cập, hạn chế để kiến nghị điều chỉnh phù hợp với thực tiễn và nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế để Nhân dân tham gia nhiều hơn vào quá trình xây dựng và giám sát thực hiện chính sách. Những chủ trương liên quan trực tiếp đến đời sống nhân dân cần được công khai, minh bạch, lấy ý kiến rộng rãi và bảo đảm quyền giám sát của Nhân dân. Qua đó, góp phần xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, bảo đảm mọi hoạt động đều hướng tới mục tiêu phục vụ Nhân dân và vì lợi ích của Nhân dân.
Có thể khẳng định, từ tư tưởng “Dân là gốc” đến quan điểm “Nhân dân là chủ thể, là trung tâm” thể hiện sự phát triển nhất quán trong tư duy chính trị của Đảng ta qua các thời kỳ cách mạng. Đây không chỉ là sự đúc kết từ thực tiễn cách mạng, mà còn là nền tảng quan trọng để phát huy sức mạnh Nhân dân, củng cố mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân và hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
 

---