Trong quá trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đổi mới phương thức quản trị quốc gia đòi hỏi phải có cơ chế phân định thẩm quyền khoa học. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng và các chỉ thị, kết luận mới nhất của Bộ Chính trị đã khẳng định quyết tâm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ủy quyền hợp lý theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Việc phân định tường minh thẩm quyền hành chính là giải pháp căn cơ nhằm giải phóng nguồn lực phát triển cho cấp dưới, gắn kiểm soát quyền lực với việc khắc phục triệt để tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm trong đội ngũ cán bộ, công chức. Từ thực tiễn địa phương, sau khi triển khai vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, tỉnh Thái Nguyên đã chủ động áp dụng và thực hiện tốt cơ chế phân cấp, phân quyền, ủy quyền trên nhiều lĩnh vực cốt lõi. Sự linh hoạt mang tính đột phá này đã tối ưu hóa chuỗi quản lý hành chính, giảm tầng nấc trung gian, từ đó tạo nền tảng vững chắc giúp bộ máy chính quyền từ tỉnh đến cơ sở vận hành thông suốt, kết quả đạt được cụ thể như sau:
Thứ nhất, quyết liệt, đồng bộ trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo quán triệt các văn bản liên quan đến phân cấp, phân quyền, ủy quyền
UBND tỉnh đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo việc triển khai thực hiện các chủ trương của Trung ương về đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với thực hiện hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Chỉ đạo các sở, ngành và UBND các xã, phường triển khai, tổ chức thực hiện 28 Nghị định của Chính phủ về phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền; chủ động rà soát tham mưu ban hành quy định chức năng, nhiệm vụ, kiện toàn tổ chức bộ máy, bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật hiện hành.
Nhằm tăng tính chủ động về thẩm quyền cho các cơ quan, đơn vị, địa phương, UBND tỉnh đã yêu cầu các sở, ban, ngành thường xuyên rà soát, đánh giá về nội dung, bảo đảm các điều kiện cần thiết cho cấp xã bao gồm việc đáp ứng về nguồn kinh phí, nguồn nhân lực và các điều kiện khác để phân cấp, ủy quyền cho cơ quan, đơn vị, địa phương thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp, ủy quyền từ UBND tỉnh và Chủ tịch UBND tỉnh. Đồng thời, đẩy mạnh nghiên cứu, rà soát, đánh giá tác động và gửi xin ý kiến các cơ quan và địa phương, tiếp thu ý kiến về khả năng thực hiện, trên cơ sở đó đề xuất cấp có thẩm quyền ban hành các văn bản pháp luật về phân cấp, phân quyền. Qua rà soát, UBND tỉnh đã kiến nghị, đề xuất cấp có thẩm quyền của Trung ương ban hành, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện. Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện thể chế quy phạm pháp luật nhằm tối ưu hóa quyền lực hành chính
Tỉnh đã tập trung cao độ cho công tác rà soát, xử lý và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, coi đây là khâu đột phá để tối ưu hóa quyền lực hành chính trong bối cảnh sắp xếp, kiện toàn bộ máy. UBND tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Kế hoạch số 180/KH-UBND, ngày 23/4/2026 về tập trung cao điểm xử lý văn bản quy phạm pháp luật của HĐND, UBND hai tỉnh trước sắp xếp nhằm phát động chiến dịch cao điểm với nguyên tắc điều hành xuyên suốt là bảo đảm yêu cầu “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ thẩm quyền”, đồng thời thiết lập lộ trình xử lý nghiêm đối với các văn bản thuộc trường hợp đặc biệt được lùi tiến độ.
Sự quyết liệt trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo đã mang lại những kết quả cụ thể, phản ánh qua hệ thống dữ liệu thực thi thể chế của tỉnh. Thống kê cho thấy, tổng số văn bản quy phạm pháp luật còn hiệu lực của hai tỉnh sau sắp xếp tính đến ngày 01/7/2025 là 756 văn bản, bao gồm 251 nghị quyết, 505 quyết định; trong đó văn bản của tỉnh Thái Nguyên là 380 và tỉnh Bắc Kạn là 376. Thông qua rà soát, HĐND và UBND tỉnh Thái Nguyên đã ban hành 124 văn bản quy phạm pháp luật gồm 56 nghị quyết; 68 quyết định và 13 văn bản hành chính nhằm lựa chọn áp dụng pháp luật hoặc bãi bỏ các văn bản không còn phù hợp. Nhờ đó, tỉnh đã xử lý triệt để 276 văn bản quy phạm pháp luật có nội dung không còn phù hợp, chồng chéo gồm 106 nghị quyết và 170 quyết định, giảm số văn bản còn hiệu lực xuống còn 480 văn bản, số lượng văn bản cần tiếp tục xử lý chuyển tiếp là 431 văn bản.
Nhìn chung, việc rà soát, xử lý các văn bản của hai tỉnh trước sắp xếp đã được triển khai bài bản, đồng bộ. UBND tỉnh ban hành nhiều kế hoạch, văn bản chỉ đạo; đồng thời chỉ đạo các sở, ban, ngành để kịp thời đề xuất xử lý các văn bản không còn phù hợp. Kết quả đã xử lý được số lượng lớn văn bản, góp phần từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật của tỉnh theo hướng đồng bộ, thống nhất, phù hợp với mô hình tổ chức mới.
Nguồn ảnh: Báo điện tử Công Lý
Thứ ba, kết quả định hình cấu trúc thẩm quyền và quy mô dịch chuyển quyền lực hành chính tại địa phương
Hiện nay, tổng số nhiệm vụ thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương là 1.996 nhiệm vụ; trong đó, thẩm quyền tập trung lớn ở cấp tỉnh với 1.058 nhiệm vụ và cấp xã đảm nhiệm 938 nhiệm vụ. Đối với nhiệm vụ do Trung ương phân cấp, phân quyền, trong tổng số 949 nhiệm vụ được Trung ương chuyển giao cho địa phương, thẩm quyền định hình rõ nét cấu trúc chính quyền 02 cấp khi cấp tỉnh tiếp nhận 870 nhiệm vụ với vai trò cấp quản lý vĩ mô, điều phối trọng điểm và cấp xã tiếp nhận 79 nhiệm vụ trực tiếp thực thi sát cơ sở. Xét theo cơ cấu lĩnh vực, thẩm quyền của Trung ương tập trung vào các lĩnh vực mang tính động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội như: nông nghiệp và môi trường 241 nhiệm vụ, công thương 219 nhiệm vụ, khoa học - công nghệ 91 nhiệm vụ và xây dựng 86 nhiệm vụ.
Đối với cơ chế phân cấp có 74 nhiệm vụ thuộc thẩm quyền của UBND tỉnh và Chủ tịch UBND tỉnh đã được phân cấp mạnh mẽ cho các cơ quan chuyên môn và địa phương. Trong đó, các sở, ngành được giao thực hiện 62 nhiệm vụ; chính quyền cấp xã được trao quyền tự quyết đối với 24 nhiệm vụ và Chủ tịch UBND cấp xã là 12 nhiệm vụ, tập trung chủ yếu vào hai lĩnh vực có tần suất phát sinh thủ tục hành chính lớn là nội vụ 29 nhiệm vụ và nông nghiệp - môi trường 20 nhiệm vụ. Đối với cơ chế ủy quyền, UBND tỉnh và Chủ tịch UBND tỉnh đã thực hiện ủy quyền một khối lượng công việc lớn với 117 nhiệm vụ cho các sở, ngành, trong đó nhiều nhất là lĩnh vực nông nghiệp - môi trường với 45 nhiệm vụ và tư pháp với 30 nhiệm vụ. Đáng chú ý, để tối ưu hóa mô hình chính quyền 02 cấp, UBND cấp xã và Chủ tịch UBND cấp xã đã được tăng cường năng lực thực thi khi nhận ủy quyền giải quyết 50 nhiệm vụ hành chính cụ thể, trọng tâm tập trung vào lĩnh vực quản lý nông nghiệp, môi trường và tài chính.
Nhìn chung, đến nay các nhiệm vụ quản lý nhà nước trên các lĩnh vực đã được chỉ đạo triển khai đầy đủ, toàn diện, kịp thời theo đúng quy định. Việc phân cấp, ủy quyền của tỉnh đã xác định rõ hơn trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị và các địa phương, góp phần nâng cao tính chủ động, linh hoạt trong quản lý, điều hành; rút ngắn thời gian giải quyết công việc, giảm khâu trung gian, tạo thuận lợi cho tổ chức và người dân trong thực hiện thủ tục hành chính. Các lĩnh vực được phân cấp cơ bản được thực hiện ổn định, phù hợp với năng lực quản lý của từng cấp. Bên cạnh những kết quả đạt được, việc phân cấp, phân quyền, ủy quyền vẫn còn một số khó khăn, hạn chế như: công tác rà soát văn bản do khối lượng cần xử lý lớn, liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước; một số cơ quan, đơn vị còn lúng túng trong việc xác định phương án xử lý đối với các văn bản có nội dung phức tạp hoặc chồng chéo; tiến độ xử lý ở một số lĩnh vực chưa thực sự đồng đều. Một số lĩnh vực phức tạp như: y tế, dân tộc các văn bản quy định chưa rõ ràng, cụ thể dẫn đến khó khăn trong việc triển khai, tổ chức thực hiện phân cấp, ủy quyền.
Nhằm đưa công tác phân định thẩm quyền hành chính đi vào chiều sâu, bảo đảm tính thượng tôn pháp luật và hiệu năng phục vụ nhân dân, việc triển khai các giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác phân cấp, ủy quyền tại tỉnh Thái Nguyên trong thời gian tới cần tập trung vào các định hướng cốt lõi sau đây:
Một là, tiếp tục hoàn thiện đồng bộ hành lang pháp lý địa phương gắn với tối ưu hóa quy trình rà soát, xử lý văn bản sau sáp nhập
Các sở, ban, ngành tiếp tục thực hiện nghiêm túc và khẩn trương lộ trình tại Kế hoạch số 180/KH-UBND, ngày 23/4/2026 của UBND tỉnh Thái Nguyên về tập trung cao điểm xử lý văn bản quy phạm pháp luật của HĐND và UBND tỉnh Thái Nguyên và tỉnh Bắc Kạn trước sắp xếp. Tập trung ưu tiên xử lý dứt điểm các văn bản chịu sự tác động trực tiếp của việc sắp xếp tổ chức bộ máy để bảo đảm cơ sở pháp lý thông suốt cho bộ máy mới vận hành. Đối với các văn bản thuộc diện khó, chồng chéo hoặc có nguy cơ tạo ra khoảng trống pháp lý cần lùi tiến độ sau ngày 30/6/2026. Sở Tư pháp cần chủ trì, phối hợp lập tổ công tác đặc biệt để thẩm định, rà soát chuyên sâu theo quy định, bảo đảm mục tiêu bãi bỏ, sửa đổi hoặc ban hành mới theo đúng nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ thẩm quyền”. Đồng thời, cần chủ động theo sát hướng dẫn tổng rà soát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ để kịp thời cập nhật thể chế vĩ mô vào quy định của tỉnh. Hai là, tập trung tháo gỡ điểm nghẽn thể chế trong các lĩnh vực phức tạp và tăng cường năng lực tiếp nhận cho cấp cơ sở
Đối với các lĩnh vực có tính chất đặc thù, văn bản quy định chưa rõ ràng dẫn đến sự lúng túng trong thực tiễn triển khai phân cấp, ủy quyền như y tế và dân tộc, UBND tỉnh cần chỉ đạo các cơ quan chuyên môn (Sở Y tế, Ban Dân tộc) chủ động xây dựng các cuốn cẩm nang hướng dẫn nghiệp vụ hoặc ban hành quy chế phối hợp liên ngành mẫu. Đồng thời, tỉnh cần đặc biệt chú trọng đến điều kiện bảo đảm thực thi, các sở, ngành phải thường xuyên đánh giá thực chất năng lực tiếp nhận của cấp xã; chủ động tham mưu phân bổ tương xứng nguồn kinh phí, trang thiết bị công nghệ và nguồn nhân lực. Tránh tình trạng phân cấp, ủy quyền mang tính hình thức hoặc đẩy việc xuống dưới khi cấp cơ sở chưa đủ điều kiện thực hiện. Ba là, đổi mới công tác lãnh đạo, chỉ đạo gắn với nâng cao nhận thức, trách nhiệm công vụ và khắc phục tâm lý sợ sai
Cấp ủy và chính quyền các cấp tại Thái Nguyên cần tiếp tục quán triệt sâu sắc tinh thần chỉ đạo của Văn kiện Đại hội XIV của Đảng về việc kiên quyết bài trừ căn bệnh đùn đẩy, né tránh, sợ trách nhiệm trong đội ngũ cán bộ, công chức. Việc phân cấp, ủy quyền phải đi đôi với việc cụ thể hóa trách nhiệm cá nhân, đặc biệt là người đứng đầu cơ quan, đơn vị được giao quyền. Cụ thể hóa các văn bản của cấp trên về xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong thực hiện các nhiệm vụ được phân cấp, ủy quyền. Tổ chức các đợt tập huấn, bồi dưỡng định kỳ về kỹ năng quản trị hành chính công và xử lý văn bản quy phạm pháp luật cho đội ngũ công chức chủ chốt, giúp họ tự tin, làm chủ thẩm quyền được giao và xóa bỏ tâm lý e ngại trước các danh mục thủ tục hành chính phức tạp. Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số hành chính, xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực và hậu kiểm khoa học
Ứng dụng triệt để hạ tầng công nghệ thông tin và chuyển đổi số vào công tác quản lý. Thiết lập hệ thống giám sát tự động, cập nhật theo thời gian thực tiến độ giải quyết công việc, giải quyết thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công các cấp. Thay vì kiểm tra thủ công, sự vụ, cơ quan cấp tỉnh cần chuyển dịch mạnh mẽ sang cơ chế “hậu kiểm số”. Thông qua dữ liệu liên thông, cấp tỉnh có thể kịp thời phát hiện các điểm nghẽn hành chính hoặc nguy cơ sai phạm ở cấp dưới để nhắc nhở, hướng dẫn hoặc chấn chỉnh kịp thời. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Báo cáo số 130/BC-UBND, ngày 14/5/2026 của UBND tỉnh Thái Nguyên sơ kết 01 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương 02 cấp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
2.https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/12/19/phan-cap-uy-quyen-va-hieu-qua-chi-tieu-cong-trong-chinh-quyen-dia-phuong-hai-cap/
3.https://thainguyen.gov.vn/thoi-su/tang-cuong-phan-cap-phan-quyen-cho-co-so-258192
4. https://baothainguyen.vn/xa-hoi/202605/phan-cap-phan-quyen-tu-co-so-hieu-luc-hieu-qua-08068ff/
ThS Hồ Sĩ Bách
Giảng viên khoa Nhà nước và pháp luật
