Cập nhật quan điểm của Đảng về phân quyền, giải trình và kiểm soát quyền lực vào đổi mới nội dung bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã tại Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên

Là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức của tỉnh, Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên đóng vai trò nòng cốt trong việc chuyển hóa các quan điểm, nghị quyết của Đảng thành năng lực hành động thực tế. Nhằm cụ thể hóa các yêu cầu này vào chương trình giảng dạy, việc thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đề tài khoa học cấp cơ sở năm 2026 do khoa Nhà nước và pháp luật chủ trì với nội dung: Thiết kế các nội dung về phân quyền, giải trình và kiểm soát quyền lực lồng ghép trong bồi dưỡng cán bộ, công chức chính quyền cấp xã tại Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên hiện nay là một tất yếu khách quan. Trong khuôn khổ triển khai đề tài, bài viết này được xây dựng nhằm củng cố các luận cứ khoa học và thực tiễn, làm rõ tính cấp thiết của việc tích hợp các giá trị quản trị hiện đại vào công tác bồi dưỡng tại Nhà trường. Đây không chỉ là yêu cầu mang tính chuyên môn kỹ thuật mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã có đủ bản lĩnh, năng lực, đáp ứng kỳ vọng của Nhân dân và yêu cầu phát triển bền vững của tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn mới.
II. Quan điểm của Đảng về phân quyền, giải trình và kiểm soát quyền lực trong giai đoạn hiện nay
1. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để và khoa học
Đảng ta xác định phân cấp, phân quyền không còn đơn thuần là một giải pháp hành chính kỹ thuật, mà đã trở thành động lực then chốt để giải phóng mọi nguồn lực xã hội. Tư duy đột phá này lần đầu được khẳng định mạnh mẽ trong Văn kiện Đại hội XIII với chủ trương: “Tập trung điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện pháp luật theo hướng phân cấp, phân quyền triệt để, đơn giản hoá tối đa thủ tục hành chính để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn trong thực thi”. Đây chính là bước chuyển quan trọng, tạo tiền đề để tinh thần này tiếp tục được nâng tầm và cụ thể hóa trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhằm: “Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản trị phát triển giữa Trung ương và địa phương, phát huy vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm của địa phương”. Sự dịch chuyển từ cơ chế quản lý tập trung, áp đặt sang mô hình: “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” được xem là chiếc chìa khóa vạn năng để khai thông các điểm nghẽn, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Tuy nhiên, cần nhận thức sâu sắc rằng phân quyền không đồng nghĩa với việc phó mặc hay đùn đẩy trách nhiệm cho cấp dưới một cách thiếu kiểm soát. Để việc trao quyền mang lại hiệu quả thực chất, Nghị quyết số 27-NQ/TW về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đã đưa ra một định hướng mang tính nguyên tắc: “Ðẩy mạnh phân cấp, phân quyền khoa học, hợp lý, đi đôi với nâng cao trách nhiệm, gắn với bảo đảm nguồn lực, năng lực thực hiện pháp luật cho các địa phương”. Sự gắn kết chặt chẽ giữa quyền hạn và năng lực đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với chính quyền cấp xã nơi trực tiếp thực thi chính sách tại cơ sở. Theo đó, thẩm quyền được giao phải luôn tương xứng với năng lực thực thi và các điều kiện bảo đảm vận hành thực tế.
2. Nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình
Với hệ thống quản trị công hiện đại, trách nhiệm giải trình không chỉ là một yêu cầu kỹ thuật mà đã được Đảng ta xác định là một trong những trụ cột cốt lõi để bảo đảm quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân. Tinh thần này được khẳng định rõ nét trong Nghị quyết số 27-NQ/TW với mục tiêu: “Ðổi mới quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, hiệu lực, hiệu quả... nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự tham gia của người dân”. Đây không đơn thuần dừng lại ở nghĩa vụ hành chính thông thường của nhà nước, mà còn là sự cam kết chính trị cao nhất trước Nhân dân về tính đúng đắn và công tâm của mỗi quyết định quản lý. Sự cam kết đó chỉ có thể trở thành hiện thực khi các chủ thể quyền lực thực hiện nghiêm túc quy trình tương tác hai chiều. Chính vì vậy, tại Văn kiện Đại hội XIV, Đảng ta tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phải: “Nêu cao trách nhiệm tiếp thu, trách nhiệm thông tin, giải trình của các cơ quan Đảng, Nhà nước đối với những kiến nghị, đề xuất của Nhân dân”. Yêu cầu này đòi hỏi mỗi cán bộ, công chức phải chủ động bước ra khỏi tư duy ban phát, với cơ chế xin cho để chuyển sang tư duy phục vụ, nơi mọi phản hồi từ thực tiễn đều được trân trọng và giải quyết thỏa đáng.
Để trách nhiệm giải trình không trở thành hình thức, Đảng xác định việc thực thi phải gắn liền với đổi mới phương thức vận hành bên trong của bộ máy. Đó là việc: “Thực hiện đầy đủ nguyên tắc tập trung dân chủ, trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch trong từng cơ quan nhà nước”. Đây chính là cơ chế then chốt để hiện thực hóa quyền làm chủ của Nhân dân, tạo không gian cho người dân tham gia giám sát và phản biện xã hội một cách thực chất. Khi quy trình giải trình được thực hiện nghiêm túc, nó không chỉ giúp minh bạch hóa hoạt động công vụ mà còn tạo ra sự đồng thuận xã hội cao, khẳng định tính chính danh và sức thuyết phục cho các quyết định quản lý tại địa phương trong giai đoạn mới.
3. Kiểm soát quyền lực chặt chẽ bằng cơ chế

Song hành với tiến trình phân quyền và trách nhiệm giải trình, quan điểm xuyên suốt của Đảng là quyền lực nhà nước phải được vận hành trong một hành lang pháp lý minh bạch và phải được nhốt chặt chẽ trong lồng thể chế. Để hiện thực hóa tư duy quản trị này, Nghị quyết số 27-NQ/TW đã khẳng định nguyên tắc cốt lõi mang tính định hướng cho mọi hoạt động công vụ: “Mọi quyền lực phải được kiểm soát chặt chẽ bằng cơ chế, phải được ràng buộc bằng trách nhiệm, quyền lực đến đâu trách nhiệm đến đó, quyền lực càng cao trách nhiệm càng lớn; lạm dụng, lợi dụng quyền lực phải bị truy cứu trách nhiệm và xử lý”. Nguyên tắc này đòi hỏi phải hình thành một hệ thống kiểm soát đa chiều, trong đó nhiệm vụ trọng tâm là: “Tăng cường kiểm soát quyền lực bên trong mỗi cơ quan và giữa các cơ quan nhà nước”, nhằm đảm bảo mỗi bước đi của quyền lực đều có sự giám sát, đối trọng và tự điều chỉnh kịp thời.
Tuy nhiên, cơ chế tự kiểm soát bên trong bộ máy chỉ thực sự phát huy tác dụng khi có sự kết hợp tương hỗ với các nguồn lực giám sát từ bên ngoài để ngăn ngừa triệt để nguy cơ tha hóa quyền lực. Chính vì vậy, Đảng ta đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu: “Phát huy hơn nữa vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể và các cơ quan báo chí trong giám sát, kiểm soát quyền lực nhà nước”. Với sự kết hợp chặt chẽ giữa kiểm soát bên trong và giám sát bên ngoài, giữa việc siết chặt kỷ luật Đảng với kỷ cương Nhà nước sẽ tạo thành một màng lọc an toàn, là giải pháp căn cơ để xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức liêm chính.
III. Thực trạng nội dung bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã tại Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2023-2025
Để có cơ sở thực chứng khách quan cho việc luận giải, bài viết sử dụng hệ thống số liệu do Ban Chủ nhiệm đề tài khoa học cấp cơ sở năm 2026 thu thập và phân tích. Kết quả tổng hợp từ số liệu bồi dưỡng giai đoạn 2023 - 2025 cho thấy với 59 lớp bồi dưỡng và 3.480 lượt học viên, phản ánh nỗ lực không ngừng của Nhà trường trong việc chuẩn hóa đội ngũ cán bộ cơ sở. Việc duy trì quy mô bồi dưỡng ổn định phản ánh sự chủ động và tính hệ thống trong công tác lập kế hoạch của Nhà trường nhằm đáp ứng nhu cầu chuẩn hóa đội ngũ CBCC cấp xã theo các quy định mới của Đảng và Nhà nước và thực tiễn thực hiện nhiệm vụ. Các lớp bồi dưỡng chuyên sâu cho chức danh chủ chốt cấp xã (Bí thư, Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND) và các lớp kỹ năng cho công chức chuyên môn là nhóm đối tượng trực tiếp có liên quan đến thẩm quyền phân cấp và thực hiện trách nhiệm giải trình tại cơ sở thường xuyên được thực hiện. Bên cạnh đó, nội dung bồi dưỡng đã bám sát thực tiễn quản lý tại địa phương. Đáng chú ý, chỉ số hài lòng của học viên đạt mức 4.70/5.0 điểm và tỷ lệ đánh giá nội dung thiết thực lên tới 94% đã khẳng định sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của cán bộ, công chức (CBCC) về thẩm quyền và trách nhiệm thực thi công vụ. Tuy nhiên, khi đối chiếu với yêu cầu “phân quyền triệt để” và “kiểm soát quyền lực thực chất” theo tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW và định hướng Đại hội XIV của Đảng, thực trạng bồi dưỡng vẫn bộc lộ những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ.
Hiện nay, các nội dung liên quan đến phân cấp, phân quyền và kiểm soát quyền lực tại Nhà trường dù đã được quan tâm nhưng chủ yếu vẫn dừng lại ở mức độ lý luận chung, chưa thực sự bám sát công đoạn quyền lực cụ thể tại cấp xã nơi trực tiếp phát sinh các vấn đề phức tạp về quản lý đất đai, tài chính và đầu tư công. Việc thiếu vắng các tình huống chuyên biệt về kỹ năng giải trình và đối thoại trực tiếp với Nhân dân khiến cán bộ, công chức đôi khi còn lúng túng trong việc thực hiện trách nhiệm minh bạch hóa công vụ. Đặc biệt, cơ chế tự kiểm soát và giám sát quyền lực bên trong mỗi cơ quan chính quyền xã chưa được cụ thể hóa thành các modul thực hành, dẫn đến tình trạng học viên tiếp cận nội dung này một cách thụ động qua các quy định hành chính khô khan. Trong lộ trình xây dựng Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên đạt chuẩn mức 2, thực trạng này đòi hỏi một tư duy đổi mới mạnh mẽ đó là phải chuyển từ bồi dưỡng kiến thức thuần túy sang thiết kế các nội dung lồng ghép mang tính ứng dụng cao. Việc khắc phục sự rời rạc giữa lý luận phân quyền với kỹ năng thực chứng không chỉ là nhiệm vụ then chốt của đề tài khoa học năm 2026, mà còn là yếu tố tiên quyết để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị địa phương, đáp ứng yêu cầu bồi dưỡng cán bộ.
IV. Đổi mới nội dung bồi dưỡng theo hướng tích hợp và thực tiễn

Thứ nhất, thiết kế nội dung bồi dưỡng bám sát vị trí việc làm và đặc thù mô hình chính quyền địa phương
Nội dung bồi dưỡng cần thoát ly khỏi cách tiếp cận lý luận thuần túy để tập trung vào các chuyên đề gắn trực tiếp với thẩm quyền được phân cấp triệt để cho cấp xã trong giai đoạn hiện nay. Trọng tâm là xây dựng các học phần chuyên sâu về quản lý nhà nước trong các lĩnh vực như đất đai, tư pháp, hộ tịch và đầu tư công. Việc thiết kế nội dung phải làm rõ ranh giới thẩm quyền của từng chức danh công chức, gắn chặt quyền hạn với trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu. Điều này giúp cán bộ công chức hiểu rõ tính chất quyền lực mà mình vận hành, từ đó chủ động ra quyết định trong phạm vi được phép mà không tâm lý trông chờ, ỷ lại vào cấp trên.
Thứ hai, lồng ghép sâu các kỹ năng giải trình và minh bạch hóa công vụ vào chương trình bồi dưỡng
Nhà trường cần đưa vào chương trình các modul huấn luyện kỹ năng mềm mang tính thực chứng như: kỹ năng tiếp thu và phản biện xã hội; kỹ năng giải trình trong hoạt động chất vấn của Hội đồng nhân dân và trước các kiến nghị của cử tri; kỹ năng công khai, minh bạch thông tin theo quy định của pháp luật. Việc bồi dưỡng kỹ năng giải trình không chỉ giúp cán bộ, công chức bảo vệ các quyết định hành chính đúng đắn mà còn là phương thức hữu hiệu để huy động sự tham gia và giám sát của Nhân dân vào quá trình quản trị địa phương.
Thứ ba, xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực nội bộ thông qua hệ thống tình huống thực tế
Để khắc phục tính trừu tượng của khái niệm kiểm soát quyền lực, Nhà trường cần thiết kế các modul bài giảng tập trung vào việc siết chặt kỷ luật, kỷ cương và đạo đức công vụ. Thay vì chỉ dẫn chứng các văn bản quy phạm pháp luật, giảng viên cần sử dụng các tình huống mô phỏng để giúp học viên nhận diện sớm các nguy cơ lạm dụng, lợi dụng quyền lực hoặc các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” ngay tại cơ sở. Việc đưa các tình huống cảnh báo vào bài giảng sẽ giúp học viên sớm hình thành cơ chế tự kiểm soát, hiểu rõ hệ quả pháp lý của việc thực thi quyền lực không đúng quy định, từ đó nâng cao tính tự giác trong việc tuân thủ pháp luật.
Thứ tư, đổi mới phương pháp bồi dưỡng theo hướng giảng dạy tích cực và giải quyết vấn đề
Phương pháp bồi dưỡng cần chuyển dịch mạnh mẽ sang hình thức thảo luận nhóm, đóng vai xử lý tình huống và phân tích các bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn quản lý tại các xã, phường trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Giảng viên đóng vai trò là người điều phối, cùng học viên tháo gỡ các điểm nghẽn thực tế về thủ tục hành chính, xung đột thẩm quyền hoặc những vướng mắc trong đối thoại với người dân. Cách tiếp cận theo hướng cầm tay chỉ việc này không chỉ giúp bài giảng trở nên sinh động, hấp dẫn mà còn trang bị cho học viên những công cụ thực tế để giải quyết hiệu quả các vấn đề phát sinh tại địa phương ngay sau khi kết thúc khóa học.
V. Kết luận
Việc cập nhật quan điểm của Đảng về phân quyền, giải trình và kiểm soát quyền lực vào nội dung bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã là yêu cầu khách quan nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 27-NQ/TW và định hướng Đại hội XIV vào thực tiễn quản trị địa phương. Bài viết này đã góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và phân tích thực trạng bồi dưỡng tại Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2023 - 2025, qua đó khẳng định tính cấp thiết của việc triển khai đề tài khoa học cấp cơ sở năm 2026: “Thiết kế các nội dung về phân quyền, giải trình và kiểm soát quyền lực lồng ghép trong bồi dưỡng cán bộ, công chức chính quyền cấp xã tại Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên hiện nay”. Đây là bước chuẩn bị luận cứ quan trọng để xây dựng tập chuyên đề tích hợp, góp phần trực tiếp vào việc hoàn thành các sản phẩm nghiên cứu theo thuyết minh đề tài đã được phê duyệt. Kết quả của bài viết và các sản phẩm tiếp theo của đề tài sẽ cung cấp công cụ đào tạo, bồi dưỡng thiết thực, hỗ trợ Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên đưa các nội dung nghiên cứu này vào thực tiễn giảng dạy không chỉ góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, năng động mà còn đáp ứng trực tiếp yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng
2. Nghị quyết số số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
3.https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/11/27/trach-nhiem-giai-trinh-va-kiem-soat-quyen-luc-trong-quan-ly-hanh-chinh-nha-nuoc-co-so-ly-luan-va-thuc-tien-o-viet-nam/
4.https://tcnnld.vn/news/detail/69693/Dao-tao-boi-duong-can-bo-cong-chuc-dap-ung-yeu-cau-van-hanh-hieu-qua-mo-hinh-chinh-quyen-dia-phuong-02-cap.html